Welke extra eisen gelden voor CE-markering in de voedingsindustrie?

De voedingsindustrie is een van de meest gereguleerde sectoren als het gaat om machine- en installatieveiligheid. Bedrijven die machines ontwerpen, bouwen of in gebruik nemen binnen food-omgevingen, krijgen te maken met een combinatie van Europese wetgeving, sectorspecifieke normen en strenge hygiëne-eisen. CE-markering vormt daarin de basis, maar in de voedingsindustrie gaat het verder dan het standaardtraject.

Of je nu een machinebouwer bent die voedselverwerkende apparatuur in de handel brengt, of een productiebedrijf dat nieuwe installaties in gebruik neemt: kennis van de extra eisen rond CE-markering in de foodsector is onmisbaar. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen, van de basisprincipes tot de meest voorkomende valkuilen.

Wat is CE-markering en waarom geldt het voor machines in de voedingsindustrie?

CE-markering is de juridische verklaring van een fabrikant dat een machine voldoet aan alle van toepassing zijnde Europese veiligheids- en gezondheidseisen. Zonder CE-markering mag een machine niet in de handel worden gebracht binnen de Europese Economische Ruimte. In de voedingsindustrie geldt dit onverkort voor alle machines die vallen onder de Machinerichtlijn (2006/42/EG) of de opvolgende Machineverordening (EU 2023/1230).

De reden dat CE-markering ook specifiek relevant is voor de voedingsindustrie, heeft alles te maken met de aard van de omgeving. Machines in food-omgevingen komen direct of indirect in contact met levensmiddelen, werken in natte en agressieve reinigingsomstandigheden en worden bediend door medewerkers die dagelijks met hygiëneprocedures werken. Dit verhoogt zowel de veiligheidsrisico’s als de complexiteit van het conformiteitsproces. CE-markering is dan ook geen formaliteit, maar een juridisch verankerd bewijs van veiligheid en verantwoordelijkheid.

Bovendien zijn fabrikanten van voedselverwerkende machines niet alleen verantwoordelijk voor de veiligheid van de operators, maar ook indirect voor de voedselveiligheid zelf. Een machine die niet hygiënisch is ontworpen, kan een bron van contaminatie worden. Dat maakt het CE-traject in deze sector inhoudelijk zwaarder dan in veel andere industrieën.

Welke extra eisen gelden specifiek voor machines in de voedingsindustrie?

Machines in de voedingsindustrie moeten voldoen aan aanvullende eisen op het gebied van hygiënisch ontwerp, materiaalkeuze en reinigbaarheid. Boven op de algemene veiligheidseisen uit de Machinerichtlijn gelden er specifieke constructie-eisen die ervoor zorgen dat machines geen bron van microbiologische of chemische contaminatie kunnen worden.

De meest bepalende extra eisen zijn:

• Hygiënisch ontwerp: Machines moeten vrij zijn van dode hoeken, spleten en holtes waar productrestanten kunnen ophopen. Alle oppervlakken die in contact komen met levensmiddelen moeten glad, niet-poreus en corrosiebestendig zijn.
• Materiaalkeuze: Contactmaterialen moeten levensmiddelenveilig zijn en bestand tegen reinigings- en desinfectiemiddelen. RVS 316L is een veelgebruikte standaard, maar ook kunststoffen en coatings vallen onder specifieke regelgeving.
• Reinigbaarheid (CIP/SIP): Machines moeten ontworpen zijn voor effectieve reiniging, bij voorkeur zonder demontage. Clean-in-Place (CIP)- en Sterilize-in-Place (SIP)-systemen stellen specifieke eisen aan leidingwerk, verbindingen en drukbestendigheid.
• Bescherming tegen contaminatie: Smeer- en hydraulische systemen mogen geen risico vormen voor het product. Waar mogelijk worden voedselgeschikte smeermiddelen voorgeschreven.
• Toegankelijkheid voor inspectie: Kritische onderdelen moeten bereikbaar zijn voor visuele controle en bemonstering.

Deze eisen komen voort uit zowel Europese wetgeving op het gebied van levensmiddelenhygiëne als uit branchespecifieke richtlijnen. Ze zijn niet optioneel: een machine die niet aan deze eisen voldoet, is in de praktijk niet CE-markeringswaardig voor toepassing in een food-omgeving. Meer informatie over de bredere context van industriële veiligheid vind je op onze overzichtspagina.

Welke normen zijn van toepassing bij CE-markering in de foodsector?

Bij CE-markering voor machines in de voedingsindustrie zijn meerdere normen van toepassing. Voor de risicobeoordeling wordt in de praktijk doorgaans gebruikgemaakt van EN ISO 12100:2010 als aanbevolen methode, maar voor foodspecifieke machines gelden daarnaast type-C-normen die de constructie-eisen voor specifieke machinetypen vastleggen.

Horizontale en verticale normen

De normstructuur binnen de Machinerichtlijn werkt in lagen. Horizontale normen, zoals EN ISO 12100, gelden voor alle machines. Verticale normen, of type-C-normen, zijn specifiek voor bepaalde machinecategorieën. In de foodsector zijn de volgende normen bijzonder relevant:

• EN 1672-2: De basisnorm voor voedselverwerkende machines, gericht op hygiëne en veiligheid. Deze norm definieert hygiënezones en stelt eisen aan ontwerp en materialen.
• EN ISO 14159: Hygiëne-eisen voor de veiligheidskundige opzet van machines, inclusief reinigingsprocedures.
• EHEDG-richtlijnen: De European Hygienic Engineering and Design Group publiceert richtlijnen die in de praktijk breed worden toegepast als aanvulling op de formele normen.
• 3-A Sanitary Standards: Relevant voor de zuivelindustrie en andere sectoren waar de hoogste hygiëneniveaus gelden.

Aanvullende Europese levensmiddelenwetgeving

Naast de machinegerelateerde normen speelt ook Verordening (EG) 1935/2004 een rol. Deze verordening regelt de eisen voor materialen en voorwerpen die in contact komen met levensmiddelen. Een machine die CE-gemarkeerd is, maar waarvan de contactmaterialen niet voldoen aan deze verordening, is niet compliant voor gebruik in een food-omgeving. Het is dus zaak om beide regelgevingskaders gelijktijdig te adresseren in het CE-traject.

Wat is het verschil tussen CE-markering voor standaardmachines en foodmachines?

Het kernverschil is dat CE-markering voor foodmachines naast de standaardveiligheidseisen ook expliciete hygiëne- en materiaaleisen omvat. Waar bij een standaardmachine de focus ligt op veiligheid voor de operator, voegt een foodmachine daar een tweede dimensie aan toe: de bescherming van het levensmiddel en de consument.

In de praktijk betekent dit dat het technisch constructiedossier voor een foodmachine uitgebreider is. De risicobeoordeling — als onderdeel van het technisch constructiedossier — moet niet alleen gevaren voor de operator adresseren, maar ook hygiënerisico’s en contaminatierisico’s in kaart brengen. Bovendien moeten de toegepaste normen expliciet aansluiten op de foodsector, wat betekent dat type-C-normen zoals EN 1672-2 deel uitmaken van de conformiteitsbasis.

Een ander praktisch verschil zit in de materiaaldocumentatie. Voor een standaardmachine volstaat in veel gevallen een materiaalspecificatie op hoofdlijnen. Voor een foodmachine zijn materiaalcertificaten, FDA-conformiteitsverklaringen of levensmiddelencontactverklaringen voor alle contactmaterialen doorgaans vereist. Dit vraagt om een nauwkeurige samenwerking tussen de constructeur, de inkoopafdeling en de veiligheidsadviseur.

Hoe verloopt het CE-markeringstraject voor een machine in de voedingsindustrie?

Het CE-markeringstraject voor een foodmachine volgt dezelfde basisstappen als het standaardtraject, maar vraagt op meerdere punten om foodspecifieke invulling. De aanpak die wij hanteren bestaat uit zeven gestructureerde stappen die het volledige traject afdekken.

1. Bepalen van de toepasselijke richtlijnen en normen: Naast de Machinerichtlijn worden ook relevante levensmiddelenwetgeving en type-C-normen voor foodmachines vastgesteld.
2. Vaststellen van essentiële eisen: Per richtlijn en norm worden de van toepassing zijnde eisen geïnventariseerd, inclusief hygiëne- en materiaaleisen.
3. Beoordelen of een Notified Body verplicht is: Voor de meeste voedselverwerkende machines is zelfcertificering mogelijk, maar bij bepaalde risicocategorieën is een aangemelde instantie vereist.
4. Uitvoeren van de risicobeoordeling: De risicobeoordeling — als onderdeel van het technisch constructiedossier — omvat zowel operatorveiligheid als hygiënerisico’s en contaminatiegevaren. EN ISO 12100:2010 wordt hierbij doorgaans als methode gehanteerd.
5. Opstellen van het technisch constructiedossier: Dit dossier bevat tekeningen, berekeningen, materiaaldocumentatie en de risicobeoordeling.
6. Opstellen van gebruikersdocumentatie en EU-conformiteitsverklaring: De gebruiksaanwijzing bevat ook reinigings- en onderhoudsinstructies die specifiek zijn voor de food-omgeving.
7. Aanbrengen van de CE-markering: Na afronding van het volledige traject wordt de CE-markering aangebracht en de EU-conformiteitsverklaring ondertekend.

Wil je weten hoe dit traject eruitziet voor jouw specifieke machine of installatie? Neem contact op met onze adviseurs industriële veiligheid voor een vrijblijvend gesprek.

Welke fouten worden het vaakst gemaakt bij CE-markering in de foodsector?

De meest voorkomende fouten bij CE-markering voor foodmachines zijn het onvolledig adresseren van hygiënerisico’s in de risicobeoordeling, het ontbreken van materiaaldocumentatie voor contactoppervlakken en het niet toepassen van de juiste type-C-normen. Deze fouten leiden tot een onvolledig technisch constructiedossier en kunnen bij een inspectie of incident tot juridische aansprakelijkheid leiden.

Onvolledige risicobeoordeling

Een veelgemaakte fout is dat de risicobeoordeling zich beperkt tot de klassieke operatorveiligheid, zonder de hygiënerisico’s en contaminatiegevaren mee te nemen. In de foodsector zijn dit echter wezenlijke onderdelen van de conformiteitsbeoordeling. Een risicobeoordeling die deze dimensie mist, is per definitie onvolledig voor een foodmachine.

Verkeerde of ontbrekende normen

Sommige fabrikanten bouwen een machine die technisch veilig is, maar baseren de CE-markering uitsluitend op horizontale normen zonder de toepasselijke type-C-norm voor foodmachines te raadplegen. EN 1672-2 is in veel gevallen de relevante norm, maar wordt in de praktijk nog regelmatig over het hoofd gezien. Het gevolg is dat de machine weliswaar een CE-teken draagt, maar niet aantoonbaar voldoet aan de specifieke eisen voor voedselverwerkende apparatuur.

Onvoldoende materiaaldocumentatie

Voor contactmaterialen zijn levensmiddelencontactverklaringen of FDA-conformiteitsbewijzen noodzakelijk. In de praktijk ontbreekt deze documentatie regelmatig in het technisch constructiedossier, omdat ze niet standaard worden meegeleverd door toeleveranciers. Dit is een punt dat al in de ontwerpfase geregeld moet worden, niet achteraf.

Bij onze engineeringaanpak integreren we veiligheid en technische uitvoering van meet af aan, zodat dit soort fouten wordt voorkomen in plaats van achteraf gecorrigeerd. Een goed uitgevoerd CE-traject is uiteindelijk goedkoper dan een hersteltraject na een inspectie of incident.