Wat is het verband tussen CE-markering en arbeidsveiligheid?
CE-markering en arbeidsveiligheid zijn nauw met elkaar verbonden, maar het verband tussen beide is niet altijd even duidelijk. Voor iedereen die werkt met machines in een industriële omgeving, of verantwoordelijk is voor de veiligheid op de werkvloer, is het essentieel om te begrijpen wat de CE-markering inhoudt en welke rol die speelt bij het beschermen van medewerkers.
In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over CE-markering en arbeidsveiligheid, zodat u precies weet waar u aan toe bent als werkgever, machinebouwer of veiligheidsverantwoordelijke.
Wat is CE-markering en wat betekent het voor machines?
CE-markering is de juridische verklaring van een fabrikant dat een machine of installatie voldoet aan alle van toepassing zijnde Europese veiligheids- en gezondheidseisen. Het CE-teken op een machine betekent dat de fabrikant het volledige conformiteitsproces heeft doorlopen en aantoont dat het product veilig in de handel gebracht mag worden binnen de Europese Economische Ruimte.
Het CE-teken is geen keurmerk of vrijwillig certificaat, maar een juridisch verplichte markering voor machines die binnen Europa worden verkocht of in gebruik worden genomen. Zonder geldige CE-markering mag een machine simpelweg niet in de handel worden gebracht op de Europese markt. De markering is het sluitstuk van een zorgvuldig doorlopen traject dat begint bij een risicobeoordeling en eindigt met een ondertekende EU-conformiteitsverklaring.
Voor machines geldt de Machinerichtlijn (2006/42/EG) als het belangrijkste wettelijk kader. Vanaf 20 januari 2027 wordt deze vervangen door de Machineverordening (EU 2023/1230). De Machineverordening introduceert onder meer eisen op het gebied van cyberveiligheid (artikel 1.1.9) en voegt machines met zelflerende systemen toe aan de reikwijdte. Het merendeel van de overige eisen is grotendeels gelijk gebleven aan die uit de Machinerichtlijn. Het is voor fabrikanten en gebruikers van belang om tijdig te anticiperen op deze verandering.
Hoe draagt CE-markering bij aan arbeidsveiligheid?
CE-markering draagt bij aan arbeidsveiligheid doordat het aantoont dat een machine is ontworpen en gebouwd volgens de essentiële veiligheids- en gezondheidseisen uit de Europese richtlijnen. Een CE-gemarkeerde machine heeft aantoonbaar een risicobeoordeling ondergaan, waarbij gevaren zijn geïdentificeerd en beheerst via ontwerp, beveiliging of instructie.
In de praktijk betekent dit dat gevaarlijke bewegende delen zijn afgeschermd, noodstopfuncties aanwezig zijn en de machine is voorzien van duidelijke gebruikersinstructies in de taal van het land waar de machine wordt ingezet. Al deze maatregelen verkleinen de kans op arbeidsongevallen direct.
De risicobeoordeling als onderdeel van het technisch constructiedossier
De risicobeoordeling vormt het hart van het CE-traject en maakt onderdeel uit van het technisch constructiedossier. Het is gebruikelijk om hiervoor EN ISO 12100:2010 als leidraad te hanteren, al verplicht de wetgeving dit niet. In de risicobeoordeling worden alle voorzienbare gevaren van de machine systematisch in kaart gebracht: van mechanische risico’s tot elektrische gevaren en ergonomische knelpunten. Het technisch constructiedossier bevat naast de risicobeoordeling ook onder meer de technische tekeningen, de lijst van toegepaste normen en de EU-conformiteitsverklaring. Alleen wanneer de geïdentificeerde risico’s aantoonbaar zijn beheerst, mag het CE-teken worden aangebracht.
Voor werknemers op de werkvloer betekent dit dat zij kunnen vertrouwen op een machine die veilig is voor het beoogde gebruik. De CE-markering geeft werkgevers en medewerkers de zekerheid dat er bij het ontwerp al is nagedacht over hun veiligheid en dat dit ook is vastgelegd in de documentatie.
Welke verplichtingen gelden voor werkgevers bij CE-gemarkeerde machines?
Werkgevers zijn verplicht om alleen CE-gemarkeerde machines in gebruik te nemen en ervoor te zorgen dat deze worden gebruikt volgens de instructies van de fabrikant. Daarnaast moeten werkgevers op grond van de Arbowet een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) uitvoeren, waarbij de veiligheid van de ingezette machines een vast onderdeel vormt.
De CE-markering verlicht een deel van de verantwoordelijkheid van de werkgever, maar neemt die niet volledig over. Werkgevers blijven verantwoordelijk voor:
- Het controleren of de machine bij levering is voorzien van een geldige CE-markering en een bijbehorende EU-conformiteitsverklaring
- Het beschikbaar stellen van de gebruiksaanwijzing aan medewerkers
- Het verzorgen van voldoende instructie en opleiding voor het gebruik van de machine
- Het uitvoeren van periodiek onderhoud conform de voorschriften van de fabrikant
- Het beoordelen of aanpassingen aan de machine gevolgen hebben voor de veiligheid en de CE-status
Kortom: de fabrikant zorgt ervoor dat de machine veilig is bij correct gebruik; de werkgever zorgt ervoor dat de machine ook daadwerkelijk correct wordt gebruikt en onderhouden.
Wat is het verschil tussen CE-markering en een veiligheidscertificering?
CE-markering is een juridische verplichting die aantoont dat een machine voldoet aan Europese richtlijnen. CE-markering is geen certificering. Een veiligheidscertificering, zoals een keurmerk van een onafhankelijke keuringsinstantie, is doorgaans vrijwillig en gaat verder dan de wettelijke minimumvereisten. Het belangrijkste verschil is dat CE-markering verplicht is en de toegang tot de Europese markt regelt, terwijl een certificering aanvullende zekerheid biedt.
Bij CE-markering beoordeelt de fabrikant zelf of zijn product voldoet aan de eisen, tenzij een Notified Body (aangemelde instantie) verplicht is. Dit is het geval bij machines met een hoog risicoprofiel, zoals bepaalde houtbewerkingsmachines of explosieveilige apparatuur. In dat geval toetst een onafhankelijke derde partij het ontwerp en de documentatie voordat het CE-teken mag worden aangebracht.
Een veiligheidscertificering gaat daarbovenuit: het is een aanvullend bewijs van kwaliteit en veiligheid, maar vervangt de CE-markering niet en is ook geen wettelijke voorwaarde voor markttoegang. Beide kunnen naast elkaar bestaan en elkaar versterken, maar zijn juridisch gezien fundamenteel verschillend van aard.
Wat zijn de gevolgen van machines zonder geldige CE-markering?
Machines zonder geldige CE-markering mogen niet in de handel worden gebracht of in gebruik worden genomen binnen de Europese markt. De gevolgen van het negeren van deze verplichting kunnen aanzienlijk zijn: voor fabrikanten kan dit leiden tot handhavend optreden door de markttoezichthouder en marktverboden, voor werkgevers kan het bij een arbeidsongeval met een machine zonder geldige CE-markering leiden tot aansprakelijkheid.
Voor fabrikanten kan het ontbreken van een CE-markering in de praktijk leiden tot handhavend optreden door de markttoezichthouder, terugroepacties en reputatieschade. De NVWA en Inspectie SZW controleren in de praktijk doorgaans bij de gebruiker en kijken in eerste instantie of er een CE-markering aanwezig is. De fabrikant komt doorgaans pas nadrukkelijker in beeld bij herhaalde incidenten. Voor werkgevers die een machine zonder geldige CE-markering in gebruik nemen, kan bij een arbeidsongeval de aansprakelijkheid bij henzelf komen te liggen.
Daarnaast is het belangrijk om te weten dat een CE-markering ongeldig kan worden. Dit gebeurt wanneer een machine substantieel wordt aangepast zonder dat een nieuwe conformiteitsbeoordeling is uitgevoerd. In dat geval wordt de werkgever of de partij die de aanpassing heeft doorgevoerd, juridisch gezien beschouwd als de nieuwe fabrikant, met alle bijbehorende verplichtingen.
Wanneer is een nieuwe conformiteitsbeoordeling verplicht?
Een nieuwe conformiteitsbeoordeling is verplicht wanneer een machine een substantiële wijziging ondergaat die invloed heeft op de veiligheid. Dit geldt ook wanneer meerdere machines worden samengevoegd tot één nieuwe installatie, of wanneer een machine een geheel nieuwe toepassing krijgt die buiten de oorspronkelijke CE-documentatie valt.
Niet elke aanpassing leidt automatisch tot een nieuwe CE-verplichting. Het gaat om wijzigingen die het risicoprofiel van de machine veranderen, zoals:
- Het vervangen van een aandrijving door een krachtiger exemplaar
- Het verwijderen of omzeilen van beveiligingsvoorzieningen
- Het koppelen van meerdere machines tot een nieuwe productielijn
- Het inzetten van een machine voor een toepassing waarvoor deze niet is ontworpen
Bij twijfel is het verstandig om een gespecialiseerde adviseur in te schakelen die beoordeelt of een wijziging als substantieel moet worden aangemerkt. Wij begeleiden industriële bedrijven bij precies dit soort vraagstukken, van de eerste beoordeling tot en met de volledige CE-documentatie. Wilt u weten of uw situatie een nieuwe conformiteitsbeoordeling vereist? Neem contact op met een van onze adviseurs voor een vrijblijvend gesprek over uw specifieke situatie.
CE-markering en arbeidsveiligheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Een goed doorlopen CE-traject legt de basis voor een veilige werkomgeving, maar de verantwoordelijkheid stopt niet bij het aanbrengen van het CE-teken. Wilt u meer weten over hoe wij industriële bedrijven ondersteunen op het gebied van industriële veiligheid? Wij helpen u graag verder.
Veelgestelde vragen
Hoe controleer ik of de CE-markering van een machine geldig en betrouwbaar is?
Controleer bij levering altijd of de machine is voorzien van een ondertekende EU-conformiteitsverklaring, een CE-teken op de machine zelf en een gebruiksaanwijzing in de taal van het land van gebruik. Vergelijk de gegevens op de verklaring met de technische documentatie en het typeplaatje van de machine. Bij twijfel over de geldigheid kunt u de fabrikant verzoeken om inzage in het technisch constructiedossier, of een gespecialiseerde adviseur inschakelen om de documentatie te toetsen.
Wat moet ik doen als ik een tweedehands machine aanschaf die geen (geldige) CE-markering heeft?
Bij de aankoop van een tweedehands machine zonder geldige CE-markering wordt u als koper in veel gevallen juridisch beschouwd als de nieuwe fabrikant, met alle bijbehorende verplichtingen. Dit betekent dat u een volledige risicobeoordeling moet laten uitvoeren, de machine technisch moet brengen op het vereiste veiligheidsniveau en vervolgens zelf een EU-conformiteitsverklaring moet opstellen voordat u de machine in gebruik neemt. Het is sterk aan te raden om dit traject te laten begeleiden door een gespecialiseerde veiligheidsadviseur.
Geldt de CE-markering ook voor machines die wij zelf intern bouwen of samenstellen voor eigen gebruik?
Ja, ook machines die intern worden gebouwd of samengesteld voor eigen gebruik vallen in de meeste gevallen onder de Machinerichtlijn en zijn CE-plichtig. De richtlijn maakt geen onderscheid tussen machines die worden verkocht en machines die uitsluitend intern worden ingezet. Als uw bedrijf zelf een machine ontwerpt en in gebruik neemt, bent u tevens de fabrikant en draagt u de volledige verantwoordelijkheid voor het doorlopen van het conformiteitsproces.
Hoe bereid ik mijn bedrijf voor op de Machineverordening die in 2027 van kracht wordt?
Begin tijdig met het in kaart brengen van uw huidige machinepark en de bijbehorende CE-documentatie, zodat u weet welke machines mogelijk aanvullende aandacht vereisen onder de Machineverordening (EU 2023/1230). De verordening introduceert onder meer eisen op het gebied van cyberveiligheid (artikel 1.1.9) en voegt machines met zelflerende systemen toe aan de reikwijdte. Dit is met name relevant voor machines met digitale besturingen of netwerkverbindingen. Schakel een adviseur in die bekend is met de nieuwe regelgeving om een gap-analyse uit te voeren en een implementatieplan op te stellen ruim vóór de inwerkingtreding op 20 januari 2027.
Wat zijn de meest voorkomende fouten die werkgevers maken bij het in gebruik nemen van CE-gemarkeerde machines?
Een veelgemaakte fout is het aannemen dat de CE-markering alle verantwoordelijkheid bij de fabrikant legt, waardoor werkgevers nalaten de EU-conformiteitsverklaring te controleren, medewerkers onvoldoende te instrueren of periodiek onderhoud uit te voeren. Een andere veelvoorkomende fout is het doorvoeren van aanpassingen aan de machine — zoals het verwijderen van afschermingen of het koppelen aan andere apparatuur — zonder te beoordelen of dit de CE-status ongeldig maakt. Zorg altijd voor een gedocumenteerde ontvangstcontrole bij levering en leg wijzigingen aan machines schriftelijk vast.
Kan een machine zijn CE-markering verliezen na een arbeidsongeval of inspectie?
Een CE-markering wordt niet formeel ingetrokken na een incident, maar een arbeidsongeval of inspectie kan wel aantonen dat de machine niet (meer) voldoet aan de eisen waarop de markering is gebaseerd. Markttoezichthouders zoals de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) of de Inspectie SZW kunnen in dat geval handhavend optreden en het gebruik van de machine stilleggen. In de praktijk controleren deze toezichthouders doorgaans bij de gebruiker en kijken zij eerst of een CE-markering aanwezig is. Als bij onderzoek blijkt dat de machine is aangepast of niet correct is onderhouden, kan de aansprakelijkheid bij de werkgever komen te liggen.
Is een CE-markering voldoende om te voldoen aan de verplichtingen uit de Arbowet?
Nee, een CE-markering is een noodzakelijke maar geen voldoende voorwaarde voor naleving van de Arbowet. De Arbowet verplicht werkgevers aanvullend tot het uitvoeren van een RI&E, het verzorgen van passende instructie en opleiding, en het borgen van veilig gebruik in de dagelijkse praktijk. De CE-markering toont aan dat de machine veilig is ontworpen; de Arbowet stelt eisen aan hoe de machine veilig wordt ingezet binnen uw specifieke werkomgeving en arbeidsorganisatie.