Wat is het verschil tussen CE-markering en veiligheidskeuring?
CE-markering en veiligheidskeuring zijn twee begrippen die in de industriële praktijk vaak door elkaar worden gebruikt, maar die juridisch en technisch een heel andere betekenis hebben. Voor machinebouwers, OEM’ers en productiebedrijven is het essentieel om het onderscheid te kennen, want de gevolgen van verwarring kunnen groot zijn: van onveilige werksituaties tot juridische aansprakelijkheid. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over CE-markering en veiligheidskeuringen, zodat u precies weet waar u aan toe bent.
Wat is CE-markering en wat betekent het?
CE-markering is de juridische verklaring van een fabrikant dat een machine of installatie voldoet aan alle van toepassing zijnde Europese veiligheids- en gezondheidseisen. Het CE-teken geeft aan dat het product vrij verhandeld mag worden binnen de Europese Economische Ruimte. Zonder CE-markering mag een machine wettelijk gezien niet in de handel worden gebracht op de Europese markt.
De CE-markering is het sluitstuk van een zorgvuldig doorlopen conformiteitsproces. Dit proces omvat onder andere het bepalen welke Europese richtlijnen van toepassing zijn, het uitvoeren van een risicobeoordeling (gebruikelijk is hierbij EN ISO 12100:2010 als leidraad te hanteren), het opstellen van een technisch constructiedossier en het ondertekenen van een EU-conformiteitsverklaring. Pas na het doorlopen van al deze stappen mag de fabrikant het CE-teken op de machine aanbrengen.
Het is belangrijk te begrijpen dat CE-markering geen goedkeuring is door een externe instantie, maar een eigen verklaring van de fabrikant. De verantwoordelijkheid ligt daarmee volledig bij de fabrikant of de partij die de machine in de handel brengt. Per 20 januari 2027 vervangt de Machineverordening (EU 2023/1230) de Machinerichtlijn, wat een aantal specifieke wijzigingen met zich meebrengt voor fabrikanten.
Wat is een veiligheidskeuring en wanneer is die verplicht?
Een veiligheidskeuring is een periodieke of eenmalige technische inspectie waarbij wordt beoordeeld of een machine of installatie in de praktijk nog veilig functioneert. Anders dan CE-markering richt een veiligheidskeuring zich niet op het in de handel brengen van een product, maar op het gebruik ervan in een specifieke werkomgeving.
De verplichting tot een veiligheidskeuring vloeit voort uit de Arbeidsomstandighedenwet en het Arbobesluit. Werkgevers zijn verplicht om arbeidsmiddelen in een veilige staat te houden. Voor bepaalde categorieën machines, zoals hijs- en hefwerktuigen, drukapparatuur en bepaalde elektrische installaties, schrijft de wet voor dat deze periodiek worden gekeurd door een gecertificeerde keuringsinstantie.
De frequentie en diepgang van een veiligheidskeuring hangen af van het type machine, de gebruiksintensiteit, de omgeving en de risicoclassificatie. Een veiligheidskeuring kijkt naar de feitelijke staat van de machine: slijtage, onderhoud, doorgevoerde aanpassingen en de daadwerkelijke risico’s in de specifieke werksituatie.
Wat is het verschil tussen CE-markering en veiligheidskeuring?
Het kernverschil is het moment en het doel: CE-markering heeft betrekking op het in de handel brengen van een nieuwe machine en toont aan dat het ontwerp voldoet aan Europese richtlijnen. Een veiligheidskeuring heeft betrekking op het gebruik van een machine en beoordeelt of die in de praktijk nog veilig is om te bedienen.
Concreet gezegd: CE-markering is een eenmalige verklaring bij het in de handel brengen van een machine, opgesteld door de fabrikant. Een veiligheidskeuring is een terugkerende beoordeling tijdens de gebruiksfase, uitgevoerd door een onafhankelijke keuringsinstantie of een interne deskundige. De twee processen vullen elkaar aan, maar vervangen elkaar niet.
Wanneer speelt elk van beide een rol?
CE-markering speelt een rol vóór of bij de levering van een machine. Veiligheidskeuringen spelen een rol gedurende de gehele levensduur van de machine, zolang deze in gebruik is. Een machine kan dus bij levering volledig voorzien zijn van een geldige CE-markering, maar na jaren van gebruik door slijtage, aanpassingen of veranderde werkomstandigheden niet meer voldoen aan de vereiste veiligheidsnormen. Dat is precies waarom beide instrumenten noodzakelijk zijn.
Hebben machines met CE-markering nog een veiligheidskeuring nodig?
Ja, CE-markering vervangt een veiligheidskeuring niet. CE-markering toont aan dat een machine bij fabricage voldeed aan de Europese eisen. Een veiligheidskeuring beoordeelt de actuele staat en veiligheid van de machine in gebruik. Beide zijn noodzakelijk en vullen elkaar aan.
In de praktijk zien we regelmatig dat bedrijven denken dat een CE-teken voldoende garantie biedt voor de veiligheid van hun machines. Dat is een misvatting die risico’s met zich meebrengt. Een machine kan na jaren van gebruik versleten onderdelen hebben, aanpassingen hebben ondergaan die niet zijn gedocumenteerd, of worden ingezet in een omgeving waarvoor zij oorspronkelijk niet ontworpen was. Al deze factoren vragen om een periodieke beoordeling die losstaat van de oorspronkelijke CE-markering.
Bovendien geldt: als een machine substantieel wordt aangepast na de eerste CE-markering, kan de fabrikant of de partij die de aanpassing doorvoert juridisch worden aangemerkt als de nieuwe fabrikant. In dat geval is een volledig nieuw CE-traject vereist, naast de reguliere veiligheidskeuringen.
Wie is verantwoordelijk voor CE-markering en wie voor de veiligheidskeuring?
Voor CE-markering ligt de verantwoordelijkheid bij de fabrikant of de importeur die de machine in de handel brengt op de Europese markt. Voor de veiligheidskeuring is de werkgever verantwoordelijk, als eigenaar of gebruiker van de machine in een arbeidssituatie.
Dit onderscheid is juridisch van groot belang. Als een machine bij een incident geen geldige CE-markering blijkt te hebben, of als de CE-documentatie onvolledig is, ligt de aansprakelijkheid bij de fabrikant of degene die de machine heeft geleverd. Als een machine in gebruik niet periodiek is gekeurd en er doet zich een ongeluk voor, is de werkgever aansprakelijk op grond van de Arbowetgeving.
Wat als een bedrijf zelf machines bouwt of aanpast?
Bedrijven die machines zelf bouwen voor eigen gebruik, of bestaande machines ingrijpend aanpassen, nemen automatisch de rol van fabrikant op zich. Zij zijn dan zelf verantwoordelijk voor het doorlopen van het volledige CE-traject. Dit is een situatie die in de praktijk vaker voorkomt dan men denkt, en die zonder de juiste begeleiding tot juridische en veiligheidsrisico’s leidt.
Hoe helpt TCPM bij CE-markering en veiligheidskeuringen?
Wij begeleiden industriële bedrijven door het volledige CE-traject: van risicobeoordeling en technisch constructiedossier — inclusief alle overige elementen van het technisch constructiedossier — tot de EU-conformiteitsverklaring. Daarnaast ondersteunen wij bij veiligheidskeuringen en helpen wij bedrijven om hun machines aantoonbaar veilig te houden gedurende de gehele gebruiksfase.
Met meer dan 25 jaar ervaring in industriële veiligheid hebben wij al honderden CE-trajecten begeleid voor machinebouwers, OEM’ers en productiebedrijven in sectoren zoals food, pharma, capital goods en energy. Wij werken als onafhankelijk adviesbureau, zonder belang bij een bepaalde leverancier of oplossing. Dat betekent dat onze risicobeoordeling altijd navolgbaar, gedocumenteerd en juridisch solide is.
Onze aanpak is praktisch en gestructureerd. We bepalen samen welke richtlijnen van toepassing zijn, voeren de risicobeoordeling uit, stellen het technisch constructiedossier op en zorgen voor alle vereiste documentatie. Waar nodig ondersteunt onze eigen engineeringafdeling bij technische oplossingen, zodat u één aanspreekpunt heeft voor zowel de veiligheidskundige als de technische kant van uw project.
Wilt u weten wat wij voor uw situatie kunnen betekenen? Neem contact op met een van onze adviseurs voor een vrijblijvend gesprek over CE-markering of veiligheidskeuringen voor uw machines of installaties.
Veelgestelde vragen
Wat gebeurt er als ik een machine in gebruik neem zonder geldige CE-markering?
Het in gebruik nemen van een machine zonder geldige CE-markering is wettelijk verboden en kan leiden tot ernstige juridische en financiële consequenties. De Inspectie SZW (Nederlandse Arbeidsinspectie) kan een stilleggingsbevel opleggen, boetes uitdelen en u aansprakelijk stellen bij eventuele ongevallen. Daarnaast loopt u als werkgever of importeur het risico dat uw verzekeraar schade niet vergoedt wanneer blijkt dat de machine niet aan de wettelijke eisen voldeed.
Hoe weet ik welke Europese richtlijnen van toepassing zijn op mijn machine?
Welke richtlijnen van toepassing zijn, hangt af van het type machine, de functie ervan en de aanwezige risico's. Voor de meeste industriële machines is de Machinerichtlijn (2006/42/EG) — en straks de Machineverordening (EU 2023/1230) — de primaire richtlijn, maar afhankelijk van de machine kunnen ook de Laagspanningsrichtlijn, de EMC-richtlijn of de ATEX-richtlijn van toepassing zijn. Een praktische eerste stap is het raadplegen van een CE-adviseur of het doorlopen van een richtlijnenscan, waarbij systematisch wordt beoordeeld welke regelgeving op uw specifieke machine van toepassing is.
Wat zijn de meest voorkomende fouten bij het opstellen van een technisch constructiedossier?
De meest gemaakte fouten zijn: een onvolledige of oppervlakkige risicobeoordeling waarbij niet alle gevaarlijke situaties zijn geïdentificeerd, ontbrekende of verouderde verwijzingen naar geharmoniseerde normen, en een EU-conformiteitsverklaring die niet alle toepasselijke richtlijnen noemt. Ook zien we regelmatig dat het dossier wel aanwezig is, maar niet actueel wordt gehouden na aanpassingen aan de machine. Een technisch constructiedossier moet de volledige levenscyclus van de machine weerspiegelen en moet op verzoek van toezichthoudende autoriteiten direct beschikbaar zijn.
Wat wordt precies bedoeld met een 'ingrijpende aanpassing' waarna een nieuw CE-traject nodig is?
Er is sprake van een ingrijpende aanpassing wanneer een wijziging aan een machine leidt tot nieuwe of significant verhoogde risico's ten opzichte van de oorspronkelijke CE-beoordeling. Denk aan het toevoegen van een nieuwe functie, het vervangen van een besturingssysteem, het verhogen van de productiecapaciteit of het aanpassen van beveiligingsvoorzieningen. Er bestaat geen harde wettelijke definitie van 'ingrijpend', maar de Europese Commissie heeft richtsnoeren gepubliceerd die houvast bieden. Bij twijfel is het verstandig om een CE-adviseur te raadplegen voordat u de aanpassing doorvoert, zodat u niet achteraf voor verrassingen komt te staan.
Hoe vaak moet een veiligheidskeuring worden uitgevoerd en wie mag dat doen?
De keuringsfrequentie verschilt per type machine en is deels wettelijk vastgelegd. Voor hijs- en hefwerktuigen schrijft het Arbobesluit bijvoorbeeld voor dat deze minimaal jaarlijks worden gekeurd; voor drukapparatuur gelden andere intervallen op basis van risicoklasse. Wie de keuring mag uitvoeren, hangt eveneens af van het type machine: voor bepaalde categorieën is een erkende keuringsinstantie (zoals een Aangewezen Keuringsinstelling of een Conformiteitsbeoordelingsinstantie) wettelijk vereist, terwijl voor andere machines een interne deskundige of arbeidshygiënist volstaat. Raadpleeg het Arbobesluit en de bijbehorende NEN-normen voor uw specifieke situatie.
Wat moet ik doen als ik een tweedehands machine aanschaf uit het buitenland?
Bij de aankoop van een tweedehands machine uit het buitenland — zeker van buiten de EU — bent u als importeur verantwoordelijk voor de conformiteit met de geldende Europese eisen. Controleer altijd of er een geldige CE-markering aanwezig is, of het technisch constructiedossier beschikbaar is en of de EU-conformiteitsverklaring correct is opgesteld. Als de documentatie ontbreekt of onvolledig is, moet u als importeur zelf een conformiteitsbeoordeling laten uitvoeren voordat de machine in gebruik wordt genomen. Laat u bij twijfel begeleiden door een onafhankelijk CE-adviseur om juridische en veiligheidsrisico's te vermijden.
Wat verandert er concreet met de Machineverordening (EU 2023/1230) die in 2027 ingaat?
De Machineverordening vervangt per 20 januari 2027 de Machinerichtlijn (2006/42/EG). Wat daadwerkelijk nieuw is: cyberveiligheid wordt expliciet geadresseerd (artikel 1.1.9), er is een uitbreiding van essentiële eis 1.2.1, en machines met zelflerende systemen vallen nu expliciet onder de reikwijdte. Het conformiteitsbeoordelingsproces is voor de meeste machines vrijwel identiek gebleven aan dat onder de Machinerichtlijn. Machines die vóór 20 januari 2027 rechtmatig in de handel zijn gebracht op basis van de Machinerichtlijn, mogen daarna nog worden verkocht — bijvoorbeeld vanuit magazijnvoorraad. Fabrikanten en importeurs doen er verstandig aan om tijdig te inventariseren welke aanpassingen in hun CE-processen en documentatie nodig zijn voor de inwerkingtreding in 2027.