Wat is het verschil tussen CE-markering en productaansprakelijkheid?
Voor fabrikanten, machinebouwers en productiebedrijven die actief zijn op de Europese markt, zijn CE-markering en productaansprakelijkheid twee begrippen die regelmatig samen opduiken. Toch verwarren veel bedrijven ze met elkaar of gaan ze ervan uit dat het ene automatisch het andere dekt. Dat misverstand kan vervelende juridische en financiële gevolgen hebben.
In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over CE-markering en productaansprakelijkheid, zodat u precies weet waar u aan toe bent en hoe u uw organisatie op beide vlakken goed beschermt.
Wat is CE-markering en wat houdt het precies in?
CE-markering is de juridische verklaring van een fabrikant dat een product voldoet aan alle van toepassing zijnde Europese veiligheids- en gezondheidseisen. Het CE-teken op een machine of installatie betekent dat de fabrikant aantoont te voldoen aan de relevante Europese richtlijnen, zoals de Machinerichtlijn of de Laagspanningsrichtlijn. Zonder CE-markering mag een product niet in de handel worden gebracht binnen de Europese Economische Ruimte.
Het aanbrengen van het CE-teken is het sluitstuk van een zorgvuldig doorlopen conformiteitsproces. Dat proces omvat onder andere het bepalen welke richtlijnen van toepassing zijn, het uitvoeren van een risicobeoordeling — waarbij EN ISO 12100:2010 gebruikelijk en aanbevolen is — het opstellen van een technisch constructiedossier en het ondertekenen van een EU-conformiteitsverklaring. CE-markering is dus geen sticker die je er snel op plakt, maar een juridisch verankerd bewijs van veiligheid en verantwoordelijkheid.
Belangrijk om te weten: per 20 januari 2027 treedt de Machineverordening (EU 2023/1230) in werking, die de huidige Machinerichtlijn vervangt. Bedrijven die nu nog bezig zijn met CE-trajecten, doen er verstandig aan hier al rekening mee te houden.
Wat is productaansprakelijkheid en wanneer is die van toepassing?
Productaansprakelijkheid is de wettelijke verplichting van een fabrikant om schade te vergoeden die een gebrekkig product veroorzaakt bij een gebruiker of derde. De Europese Productaansprakelijkheidsrichtlijn legt de bewijslast bij de benadeelde partij, maar die hoeft alleen aan te tonen dat het product gebrekkig was en dat er een oorzakelijk verband bestaat met de geleden schade.
Productaansprakelijkheid is van toepassing zodra een product schade veroorzaakt aan personen of zaken. Het maakt daarbij niet uit of de fabrikant nalatig was of niet. Als het product een gebrek vertoont en dat gebrek leidt tot schade, dan is de fabrikant in principe aansprakelijk. Dit kan gaan om lichamelijk letsel bij een operator, schade aan andere machines of eigendommen, of in ernstige gevallen zelfs om overlijden.
De reikwijdte van productaansprakelijkheid is breed. Niet alleen de oorspronkelijke fabrikant kan aansprakelijk worden gesteld, maar ook importeurs en in bepaalde gevallen distributeurs of bedrijven die een machine substantieel hebben aangepast. Dat maakt het voor iedereen in de productieketen relevant om te begrijpen hoe deze wetgeving werkt.
Wat is het verschil tussen CE-markering en productaansprakelijkheid?
Het kernverschil is dat CE-markering een voorwaarde is om een product in de handel te brengen, terwijl productaansprakelijkheid bepaalt wie verantwoordelijk is als dat product schade veroorzaakt. CE-markering is proactief en preventief van aard. Productaansprakelijkheid is reactief en treedt op wanneer er iets misgaat.
CE-markering is een publiekrechtelijke verplichting: de overheid stelt eisen aan producten voordat ze in de handel gebracht mogen worden. Productaansprakelijkheid is privaatrechtelijk van aard: het regelt de relatie tussen de fabrikant en de benadeelde partij na een incident. Beide systemen bestaan naast elkaar en vullen elkaar aan, maar ze vervangen elkaar niet.
Een concreet voorbeeld ter verduidelijking
Stel dat een machine correct is voorzien van een CE-markering, maar er later een ontwerpfout blijkt te zijn die bij normaal gebruik letsel kan veroorzaken. De CE-markering toont aan dat het conformiteitsproces is doorlopen, maar sluit productaansprakelijkheid niet uit. Als de machine schade veroorzaakt door die ontwerpfout, blijft de fabrikant aansprakelijk, ongeacht de aanwezigheid van het CE-teken.
Omgekeerd geldt: een machine zonder CE-markering die geen schade veroorzaakt, leidt niet tot een productaansprakelijkheidsclaim, maar de fabrikant overtreedt wel de markttoelatingswetgeving. Beide aspecten verdienen dus afzonderlijke aandacht.
Beschermt een CE-markering tegen productaansprakelijkheidsclaims?
Nee, een CE-markering biedt geen volledige bescherming tegen productaansprakelijkheidsclaims. CE-markering toont aan dat een product aan de Europese eisen voldoet op het moment van in de handel brengen, maar dit sluit aansprakelijkheid bij schade niet uit. Een benadeelde partij kan nog steeds een claim indienen als zij aantoont dat het product een gebrek vertoonde.
Wat CE-markering wel doet, is uw positie in een juridisch geschil aanzienlijk versterken. Een goed gedocumenteerd CE-traject, met een navolgbare risicobeoordeling als onderdeel van een volledig technisch constructiedossier en correcte gebruikersdocumentatie, laat zien dat u als fabrikant zorgvuldig heeft gehandeld. Dat kan een wezenlijk verschil maken bij de beoordeling van aansprakelijkheid.
Bovendien kan een gebrekkige of ontbrekende CE-markering uw aansprakelijkheidspositie juist verzwakken. Als bij een incident blijkt dat het conformiteitsproces niet correct is doorlopen, kan dat worden gezien als een aanwijzing dat de industriële veiligheid onvoldoende is geborgd. Een solide CE-traject is dus niet alleen een wettelijke verplichting, maar ook een vorm van risicobeheer.
Wie is verantwoordelijk voor CE-markering en productaansprakelijkheid?
Voor CE-markering is de fabrikant primair verantwoordelijk. Dat is de partij die het product ontwerpt, produceert en in de handel brengt. Bij productaansprakelijkheid is de kring van verantwoordelijken breder: ook importeurs die producten uit derde landen de EU inbrengen en in sommige gevallen partijen die een machine substantieel hebben aangepast, kunnen aansprakelijk worden gesteld.
In de praktijk betekent dit dat ook OEM’ers en machinebouwers die bestaande componenten samenvoegen tot een nieuwe installatie, of bedrijven die een tweedehands machine ingrijpend verbouwen, te maken kunnen krijgen met CE-verplichtingen en daarmee samenhangende aansprakelijkheid. De vraag wie juridisch als fabrikant wordt beschouwd, hangt af van de specifieke situatie en de rol die een partij in het productieproces heeft gespeeld.
Interne versus externe verantwoordelijkheid
Binnen een organisatie ligt de verantwoordelijkheid voor CE-markering doorgaans bij de technische of veiligheidsdienst. Maar de juridische en financiële gevolgen van productaansprakelijkheid raken de hele onderneming. Dat maakt het verstandig om beide thema’s niet alleen technisch, maar ook organisatorisch goed te borgen, met duidelijke procedures, bevoegdheden en documentatie.
Hoe zorg je voor aantoonbare compliance met beide vereisten?
Aantoonbare compliance begint met een gestructureerd CE-traject dat leidt tot een volledig en navolgbaar technisch constructiedossier — inclusief een gedegen risicobeoordeling, tekeningen, berekeningen, testresultaten en correcte gebruikersdocumentatie. Dit vormt de basis voor zowel markttoelating als een sterke positie bij eventuele aansprakelijkheidsvragen.
Concreet betekent dit het doorlopen van de volgende stappen:
- Bepalen welke Europese richtlijnen en normen van toepassing zijn op uw product
- Uitvoeren van een risicobeoordeling, waarbij EN ISO 12100:2010 gebruikelijk en aanbevolen is
- Opstellen van een volledig technisch constructiedossier, waarvan de risicobeoordeling onderdeel is
- Beoordelen of een Notified Body moet worden ingeschakeld
- Opstellen van gebruiksaanwijzingen, onderhoudsdocumenten en de EU-conformiteitsverklaring
- Aanbrengen van de CE-markering
Naast het CE-traject zelf is het verstandig om uw productaansprakelijkheidsrisico’s te beheersen door te werken met duidelijke contractuele afspraken, een goede verzekering en een interne klachten- en incidentprocedure. Zo bent u niet alleen compliant, maar ook voorbereid als er toch iets misgaat.
Wij begeleiden industriële bedrijven door het volledige CE-traject, van risicobeoordeling tot EU-conformiteitsverklaring, als onafhankelijk ingenieurs- en adviesbureau zonder belang bij een bepaalde leverancier. Onze risicobeoordeling is navolgbaar, gedocumenteerd en juridisch solide, ook bij een inspectie of incident. Wilt u weten hoe u uw organisatie op beide vlakken goed kunt beschermen? Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek met een van onze adviseurs industriële veiligheid.
Veelgestelde vragen
Moet ik het CE-traject opnieuw doorlopen als ik een bestaande machine aanpas of uitbreidt?
Dat hangt af van de aard en omvang van de aanpassing. Een substantiële wijziging aan een machine — zoals het aanpassen van de aandrijving, het toevoegen van nieuwe functies of het wijzigen van de veiligheidsvoorzieningen — kan worden beschouwd als het produceren van een nieuwe machine. In dat geval bent u als aanpasser verplicht het volledige CE-traject opnieuw te doorlopen, inclusief een nieuwe risicobeoordeling en EU-conformiteitsverklaring. Kleine onderhoudswerkzaamheden of het vervangen van gelijkwaardige onderdelen vallen hier doorgaans niet onder, maar het is verstandig dit per geval te beoordelen.
Wat zijn de meest voorkomende fouten die bedrijven maken bij het opstellen van een technisch constructiedossier?
Een veelgemaakte fout is dat het technisch constructiedossier onvolledig of niet navolgbaar is — zo ontbreken er vaak berekeningen, testresultaten of een duidelijke koppeling tussen de geïdentificeerde risico's en de genomen maatregelen. Ook wordt de risicobeoordeling soms te oppervlakkig uitgevoerd. Een ander veelvoorkomend probleem is dat de gebruikersdocumentatie niet aansluit op de daadwerkelijke risico's van de machine. Dit zijn precies de zwakke punten die bij een inspectie of incident als eerste worden onderzocht.
Hoe bereid ik mijn organisatie voor op de Machineverordening (EU 2023/1230) die in 2027 ingaat?
Begin zo snel mogelijk met een gap-analyse: breng in kaart op welke punten uw huidige CE-processen en technische dossiers afwijken van de eisen in de Machineverordening. De verordening introduceert onder andere cyberveiligheid (artikel 1.1.9), een uitbreiding van artikel 1.2.1 en een expliciete reikwijdte voor machines met zelflerende systemen. De rest van de essentiële eisen is grotendeels identiek gebleven aan de Machinerichtlijn. Machines die vóór 20 januari 2027 rechtmatig in de handel zijn gebracht onder de Machinerichtlijn, mogen daarna nog worden verkocht — ook vanuit magazijnvoorraad. Voor producten die ná die datum in de handel worden gebracht, geldt de verordening. Tijdig aanpassen voorkomt vertraging in uw CE-trajecten en commerciële risico's.
Is een productaansprakelijkheidsverzekering voldoende als aanvulling op CE-markering, of zijn er nog andere maatregelen nodig?
Een productaansprakelijkheidsverzekering is een belangrijk vangnet, maar dekt alleen de financiële gevolgen van een claim — niet de reputatieschade, juridische kosten of operationele verstoringen die een incident met zich meebrengt. Aanvullend is het essentieel om te beschikken over een interne incidentprocedure, duidelijke contractuele aansprakelijkheidsafspraken met afnemers en leveranciers, en een gedegen CE-dossier dat uw zorgvuldigheid aantoont. De combinatie van preventieve maatregelen én financiële dekking biedt de meest solide bescherming.
Wanneer is het verplicht om een Notified Body (aangemelde instantie) in te schakelen bij CE-markering?
Voor de meeste machines geldt dat de fabrikant zelf de conformiteit mag beoordelen via een interne conformiteitsbeoordeling, zonder tussenkomst van een Notified Body. Er zijn echter uitzonderingen: voor machines met een hoog risicoprofiel die zijn opgenomen in Bijlage IV van de Machinerichtlijn — zoals bepaalde persen, zaagmachines en houtbewerkingsmachines — is betrokkenheid van een Notified Body verplicht, tenzij volledig gebruik wordt gemaakt van geharmoniseerde normen. Het is belangrijk om dit vroegtijdig in uw CE-traject te bepalen, omdat het de doorlooptijd en kosten aanzienlijk kan beïnvloeden.
Kan een buitenlandse fabrikant buiten de EU aansprakelijk worden gesteld onder de Europese productaansprakelijkheidswetgeving?
In de praktijk is het voor een benadeelde partij lastig om een fabrikant buiten de EU rechtstreeks aan te spreken. Daarom bepaalt de Europese Productaansprakelijkheidsrichtlijn dat de importeur — de partij die het product de EU-markt op brengt — dezelfde aansprakelijkheid draagt als de fabrikant. Dit betekent dat u als importeur van niet-EU-machines een aanzienlijk juridisch risico loopt als die producten gebrekkig blijken. Het is dan ook sterk aan te raden om bij import contractuele garanties en regresrechten op de buitenlandse fabrikant vast te leggen.
Hoe lang moet ik het technisch constructiedossier bewaren en wie mag het inzien?
Op grond van de Machinerichtlijn bent u verplicht het technisch constructiedossier minimaal tien jaar na de productiedatum van de laatste machine te bewaren. Het dossier hoeft niet actief te worden ingediend bij een autoriteit, maar moet op verzoek beschikbaar zijn voor markttoezichtautoriteiten, zoals de Nederlandse Arbeidsinspectie. In geval van een incident of juridische procedure kan het dossier ook worden opgevraagd door rechtbanken of verzekeringsmaatschappijen. Zorg er daarom voor dat het dossier volledig, actueel en eenvoudig opvraagbaar is.