Hoe werkt CE-markering voor mobiele of verplaatsbare machines?

CE-markering voor mobiele of verplaatsbare machines werkt volgens dezelfde basisprincipes als voor vaste machines, maar vraagt om extra aandacht voor wisselende gebruiksomgevingen, transportrisico’s en locatiegebonden gevaren. De Machinerichtlijn 2006/42/EG, die op 20 januari 2027 wordt vervangen door de Machineverordening EU 2023/1230, maakt geen fundamenteel onderscheid tussen mobiele en vaste machines wat betreft de verplichting tot CE-markering, maar de risicobeoordeling en technische documentatie moeten expliciet rekening houden met de mobiliteit van de machine. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over CE-markering en industriële veiligheid voor mobiele en verplaatsbare machines.

Welke machines gelden als mobiel of verplaatsbaar volgens de Machinerichtlijn?

Mobiele machines zijn machines die tijdens de werking worden verplaatst of die van locatie naar locatie worden verplaatst en die rijdend of lopend kunnen bewegen, zoals vorkheftrucks, graafmachines en mobiele kranen. Verplaatsbare machines zijn machines die niet tijdens de werking bewegen, maar wel regelmatig of incidenteel van opstelplaats wisselen, zoals mobiele generatoren, draagbare compressoren of verplaatsbare productie-installaties.

De Machinerichtlijn hanteert een brede definitie. Een machine geldt als mobiel wanneer de verplaatsing een inherent onderdeel is van de functie of het gebruik. Denk hierbij aan:

• Zelfrijdende werktuigen (graafmachines, bulldozers, mobiele kranen)
• Getrokken of aangedreven mobiele machines (aanhangmachines, landbouwmachines)
• Machines op wielen of rails die tijdens gebruik bewegen
• Draagbare machines die handmatig worden bediend en verplaatst

Verplaatsbare machines zijn technisch gezien geen mobiele machines in strikte zin, maar worden in de praktijk wel op vergelijkbare wijze beoordeeld. Een machine die regelmatig van locatie wisselt, maar op elke locatie vast wordt opgesteld, valt in deze categorie. Het onderscheid is relevant omdat de risicobeoordeling en de technische documentatie per categorie andere accenten vereisen.

Welke risico’s moeten worden beoordeeld bij mobiele machines?

Bij mobiele machines moeten naast de standaard machinerisico’s ook specifieke gevaren worden beoordeeld die samenhangen met de verplaatsing zelf, de wisselende werkomgeving en de interactie met personen in de nabijheid van de machine. De risicobeoordeling is daardoor breder en complexer dan bij een vaste installatie.

De volgende risicocategorieën zijn specifiek relevant voor mobiele machines:

• Rijden en manoeuvreren: risico op aanrijding, kantelen, doorrijden van obstakels of het overschrijden van draagkrachtgrenzen van de ondergrond
• Wisselende werkomgevingen: onverharde ondergrond, hellingen, extreme temperaturen, wind en andere weersomstandigheden
• Zichtbaarheid en detectie: dode hoeken, onvoldoende zicht op personen in de werkomgeving
• Stabiliteit: risico op kantelen bij werking op ongelijke of zachte ondergrond
• Transport: risico’s tijdens het laden, lossen en vervoer van de machine
• Energievoorziening: wisselende aansluitingen, gebruik van brandstof of accu’s op locatie
• Interactie met derden: gevaar voor omstanders die niet op de hoogte zijn van de machine-activiteiten

De risicobeoordeling moet al deze scenario’s systematisch doorlopen. Voor elke geïdentificeerde gevaarssituatie moeten passende beveiligingsmaatregelen worden vastgesteld en gedocumenteerd. Wanneer de machine in meerdere landen of omgevingen wordt ingezet, moeten ook de lokale wet- en regelgeving en omgevingsfactoren worden meegenomen in de beoordeling.

Hoe verschilt de CE-markeringsprocedure voor mobiele machines van vaste installaties?

De CE-markeringsprocedure voor mobiele machines volgt dezelfde formele stappen als voor vaste installaties, maar de inhoud van de risicobeoordeling, de gebruiksaanwijzing en de technische documentatie moet expliciet rekening houden met de mobiliteit en de wisselende gebruiksomstandigheden. Bij vaste installaties is de opstelplaats bekend en controleerbaar; bij mobiele machines is dat per definitie variabel.

Overeenkomsten met vaste installaties

Ook voor mobiele machines gelden de verplichte stappen: het uitvoeren van een risicobeoordeling — waarvoor EN ISO 12100 algemeen als uitgangspunt wordt gehanteerd — het opstellen van technische documentatie, het toepassen van geharmoniseerde normen, het opstellen van een EU-conformiteitsverklaring en het aanbrengen van de CE-markering. De fabrikant blijft verantwoordelijk voor de conformiteit.

Specifieke aandachtspunten voor mobiele machines

Bij mobiele machines gelden aanvullende normen die specifiek zijn ontwikkeld voor rijdende of verplaatsbare werktuigen, zoals de EN ISO 11684-serie voor veiligheidsaanduidingen en de EN 13000-serie voor mobiele kranen. De gebruiksaanwijzing moet duidelijk beschrijven onder welke omstandigheden de machine veilig kan worden gebruikt, welke ondergrondvereisten gelden en hoe de machine veilig wordt getransporteerd en opgesteld. Bovendien moeten de beveiligingsmaatregelen bestand zijn tegen de dynamische belastingen die optreden tijdens verplaatsing.

Wat moet de technische documentatie bevatten voor verplaatsbare machines?

De technische documentatie voor verplaatsbare machines moet alle informatie bevatten die nodig is om aan te tonen dat de machine aan de essentiële gezondheids- en veiligheidseisen van de Machinerichtlijn voldoet, aangevuld met specifieke documenten die betrekking hebben op de mobiliteit, de transportconfiguratie en de wisselende gebruiksomstandigheden.

Een volledige technische documentatie voor een verplaatsbare machine bevat minimaal:

1. Beschrijving van de machine inclusief het beoogde gebruik en alle voorzienbare toepassingen en locaties
2. Tekeningen en schema’s van de constructie, aandrijving, besturing en veiligheidsvoorzieningen
3. Risicobeoordeling inclusief risico’s verbonden aan transport, opstelling en verplaatsing — als onderdeel van de bredere technische documentatie, samen met de overige vereiste elementen zoals testresultaten, berekeningen en de lijst van toegepaste normen
4. Lijst van toegepaste normen en technische specificaties
5. Testresultaten en berekeningen die de constructieve veiligheid aantonen, inclusief stabiliteitsberekeningen
6. Gebruiksaanwijzing in de taal van het land van gebruik, met instructies voor transport, opstelling, inbedrijfstelling en buitengebruikstelling
7. EU-conformiteitsverklaring ondertekend door de fabrikant of diens gemachtigde
8. Onderhouds- en inspectieplan inclusief de frequentie van herkeuring na verplaatsing

Voor machines die in meerdere configuraties kunnen worden opgesteld, moet de documentatie alle configuraties beschrijven en per configuratie de relevante risico’s en beveiligingsmaatregelen benoemen. Dit voorkomt onduidelijkheid bij gebruik op een nieuwe locatie.

Wanneer is een nieuwe CE-markering vereist na verplaatsing of modificatie?

Een nieuwe CE-markering is niet automatisch vereist na verplaatsing van een machine, zolang de machine wordt gebruikt conform de oorspronkelijke gebruiksaanwijzing en er geen wijzigingen zijn aangebracht. Wanneer een machine echter ingrijpend wordt gemodificeerd of op een manier wordt gebruikt die buiten de oorspronkelijke risicobeoordeling valt, kan een nieuwe conformiteitsbeoordeling noodzakelijk zijn.

De volgende situaties kunnen leiden tot de verplichting tot een nieuwe CE-markering of een aanvullende conformiteitsbeoordeling:

• Ingrijpende modificatie: wanneer de veiligheidsrelevante onderdelen worden aangepast, uitgebreid of vervangen op een manier die de oorspronkelijke risicobeoordeling ongeldig maakt
• Wijziging van het beoogde gebruik: wanneer de machine wordt ingezet voor toepassingen die niet in de oorspronkelijke documentatie zijn beschreven
• Combinatie met andere machines: wanneer de machine wordt gekoppeld aan andere machines of installaties, waardoor een nieuwe samenstelling ontstaat die als geheel beoordeeld moet worden
• Gebruik buiten de opgegeven omgevingscondities: wanneer de machine structureel wordt ingezet onder omstandigheden (temperatuur, ondergrond, belasting) die buiten de opgegeven grenzen vallen

Verplaatsing op zichzelf, mits uitgevoerd conform de gebruiksaanwijzing, leidt niet tot een nieuwe CE-markering. Wel is het verstandig om na elke verplaatsing een visuele inspectie en functionele controle uit te voeren en dit te documenteren. Sommige machines vereisen op grond van nationale wetgeving of sectorspecifieke normen een periodieke herkeuring, ongeacht of er sprake is van verplaatsing of modificatie.

Welke rol speelt een ingenieursbureau bij CE-markering van mobiele machines?

Een ingenieursbureau ondersteunt fabrikanten, importeurs en gebruikers bij alle stappen van het CE-markeringsproces voor mobiele machines: van risicobeoordeling en normonderzoek tot het opstellen van technische documentatie en het begeleiden van de conformiteitsbeoordeling. Bij mobiele machines is deze ondersteuning extra waardevol vanwege de complexiteit van de wisselende gebruiksomgevingen en de specifieke normen die van toepassing zijn.

Hoe TCPM helpt met CE-markering van mobiele machines

Wij begrijpen dat CE-markering voor mobiele en verplaatsbare machines meer vraagt dan een standaard conformiteitstraject. Onze veiligheidsadviseurs en engineers beschikken over diepgaande kennis van de Machinerichtlijn, de opvolgende Machineverordening en de relevante geharmoniseerde normen voor mobiele werktuigen. Wij begeleiden u van begin tot eind, zodat uw machine veilig, compliant en goed gedocumenteerd in gebruik kan worden genomen, ongeacht de locatie.

Wat wij voor u doen:

• Uitvoeren van een volledige risicobeoordeling, inclusief transport- en locatiespecifieke risico’s
• Opstellen en reviewen van technische documentatie en gebruiksaanwijzingen
• Advies over toepasselijke geharmoniseerde normen voor uw specifieke type mobiele machine
• Beoordeling van modificaties en advies over de noodzaak van een nieuwe conformiteitsbeoordeling
• Ondersteuning bij de voorbereiding op inspecties en keuringen
• Begeleiding bij de implementatie van beveiligingsmaatregelen in de praktijk

Onze industriële veiligheidsadviseurs werken zowel vanuit onze kantoren als bij u op locatie, zodat we altijd aansluiten bij uw specifieke situatie. Heeft u vragen over de CE-markering van uw mobiele of verplaatsbare machine, of wilt u weten wat er in uw situatie precies nodig is? Neem contact met ons op en we denken graag met u mee.