Waarom is CE-markering ook in het belang van de eindgebruiker?

CE-markering is een onderwerp dat vaak wordt gezien als iets wat alleen de fabrikant aangaat. Toch heeft het CE-teken op een machine of product directe gevolgen voor iedereen die ermee werkt of het gebruikt. Als eindgebruiker profiteer je namelijk van de veiligheidsgaranties die achter die twee letters schuilgaan, ook al heb je zelf nooit een EU-conformiteitsverklaring opgesteld.

In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over CE-markering vanuit het perspectief van de eindgebruiker. Van de betekenis van het CE-teken tot de risico’s van producten zonder markering, en van jouw eigen verantwoordelijkheden tot hoe je een betrouwbare CE-markering herkent.

Wat is CE-markering en wat betekent het?

CE-markering is de juridische verklaring van een fabrikant dat een product voldoet aan alle van toepassing zijnde Europese veiligheids- en gezondheidseisen. Het CE-teken geeft aan dat het product rechtmatig in de handel gebracht mag worden binnen de Europese Economische Ruimte. Het is geen keurmerk van een onafhankelijke organisatie, maar een verklaring van de fabrikant zelf dat het product aan de eisen voldoet.

Achter het CE-teken gaat een zorgvuldig conformiteitsproces schuil. De fabrikant voert een risicobeoordeling uit als onderdeel van het technisch constructiedossier, schrijft gebruikers- en onderhoudsdocumentatie en ondertekent een EU-conformiteitsverklaring. Pas na het doorlopen van al deze stappen mag het CE-teken worden aangebracht. Het is dus geen sticker die je er zomaar opplakt, maar het juridisch verankerde sluitstuk van een gedegen veiligheidsanalyse.

CE-markering is verplicht voor een breed scala aan producten, waaronder machines, elektrische apparatuur, drukapparatuur en medische hulpmiddelen. Voor industriële omgevingen is de Machinerichtlijn (en binnenkort de Machineverordening (EU) 2023/1230, die op 20 januari 2027 van toepassing wordt) de meest relevante regelgeving.

Waarom is CE-markering verplicht voor fabrikanten?

CE-markering is verplicht omdat de Europese wetgeving fabrikanten verantwoordelijk stelt voor de veiligheid van hun producten. Zonder CE-markering mag een machine of product niet in de handel worden gebracht binnen de Europese Economische Ruimte. De verplichting dient een dubbel doel: het beschermen van gebruikers en het creëren van een gelijk speelveld binnen de interne markt.

Voor fabrikanten is CE-markering ook een juridische bescherming. Door aantoonbaar te voldoen aan de essentiële veiligheids- en gezondheidseisen, en dit vast te leggen in een technisch constructiedossier, kunnen zij bij een incident of inspectie laten zien dat zij hun verantwoordelijkheid hebben genomen. Wie deze documentatie niet op orde heeft, loopt het risico op boetes, terugroepacties of aansprakelijkheidsclaims.

Daarnaast stimuleert de verplichting innovatie op het gebied van veiligheid. Fabrikanten worden gedwongen om risico’s systematisch te analyseren en te mitigeren voordat een product in de handel wordt gebracht. Dit leidt tot betere, veiligere producten voor iedereen in de keten, van fabrikant tot eindgebruiker.

Hoe beschermt CE-markering de eindgebruiker?

CE-markering beschermt de eindgebruiker doordat het aantoont dat een product een systematische veiligheidsanalyse heeft doorlopen voordat het in gebruik wordt genomen. Als eindgebruiker weet je dat de risico’s van de machine zijn beoordeeld, dat er maatregelen zijn getroffen om die risico’s te beheersen, en dat er documentatie beschikbaar is over veilig gebruik en onderhoud.

Concrete bescherming in de praktijk

De bescherming die CE-markering biedt, is concreet en veelzijdig. Ten eerste verplicht het de fabrikant om een gebruikershandleiding te leveren in de taal van het land waar de machine wordt gebruikt. Die handleiding beschrijft hoe de machine veilig bediend, onderhouden en, indien nodig, buiten gebruik gesteld moet worden.

Ten tweede dwingt het conformiteitsproces fabrikanten om risico’s te elimineren of te reduceren via een vaste hiërarchie: eerst ontwerptechnische maatregelen, dan beveiligingen, en pas als laatste waarschuwingen. Dit betekent dat een machine met CE-markering al in het ontwerp zo veilig mogelijk is gemaakt, en niet alleen is voorzien van waarschuwingsstickers.

Juridische positie van de eindgebruiker

Als eindgebruiker heb je ook een juridisch sterkere positie bij een incident wanneer de fabrikant een geldige EU-conformiteitsverklaring heeft opgesteld. De fabrikant heeft immers schriftelijk verklaard dat het product voldoet aan de geldende normen. Ontbreekt die verklaring, of blijkt zij onjuist te zijn, dan is de aansprakelijkheid duidelijk belegd bij de fabrikant.

Wat zijn de risico’s van producten zonder CE-markering?

Producten zonder CE-markering mogen in principe niet worden gebruikt binnen de Europese Economische Ruimte. Het gebruik ervan brengt aanzienlijke risico’s met zich mee: de veiligheid is niet aantoonbaar beoordeeld, er is geen technisch constructiedossier, en bij een incident kan de eindgebruiker zelf aansprakelijk worden gesteld voor het in gebruik nemen van een niet-conform product.

In de praktijk betekent het ontbreken van CE-markering dat niemand heeft vastgesteld of de machine voldoet aan de essentiële veiligheids- en gezondheidseisen. Er is geen risicobeoordeling uitgevoerd als onderdeel van het technisch constructiedossier, en er is geen documentatie opgesteld. Dit vergroot de kans op ongelukken aanzienlijk, met alle menselijke en financiële gevolgen van dien.

Voor bedrijven die machines zonder CE-markering in gebruik nemen, zijn de gevolgen ook zakelijk ingrijpend. Verzekeraars kunnen een schadeclaim afwijzen als blijkt dat de machine niet aan de wettelijke eisen voldeed. Toezichthouders zoals de Nederlandse Arbeidsinspectie kunnen een machine stilleggen en boetes opleggen. Daarnaast kan een ernstig incident leiden tot verdergaande juridische consequenties voor de eindgebruiker die aantoonbaar een niet-conform arbeidsmiddel in gebruik heeft genomen. Meer weten over hoe je jouw bedrijf beschermt? Bekijk onze informatie over industriële veiligheid.

Wanneer moet een eindgebruiker zelf CE-markering aanvragen?

Een eindgebruiker moet zelf CE-markering aanvragen wanneer hij of zij in feite de rol van fabrikant op zich neemt. Dit is het geval bij het samenstellen van meerdere machines tot één geheel (een zogenoemde samengestelde machine), het aanbrengen van substantiële wijzigingen aan een bestaande machine, of het bouwen van een machine voor eigen gebruik.

Samengestelde machines en ingrijpende wijzigingen

Een veelvoorkomende situatie in industriële omgevingen is het samenvoegen van meerdere afzonderlijke machines tot een productielijn. Zodra die combinatie als één geheel functioneert, is er sprake van een nieuwe machine en is een nieuwe CE-markering vereist. De individuele EU-conformiteitsverklaringen van de afzonderlijke onderdelen zijn dan niet langer voldoende.

Ook een ingrijpende aanpassing aan een bestaande machine kan de CE-status ongeldig maken. Denk aan het toevoegen van een nieuwe functie, het aanpassen van de besturing of het wijzigen van de veiligheidsarchitectuur. In die gevallen neemt de eindgebruiker de verantwoordelijkheid van de oorspronkelijke fabrikant over en moet het volledige CE-traject opnieuw worden doorlopen.

Praktische ondersteuning

Het zelf doorlopen van een CE-traject is complex en tijdrovend. Wij begeleiden eindgebruikers en productiebedrijven door het volledige traject, van risicobeoordeling tot EU-conformiteitsverklaring, zodat zij aan hun wettelijke verplichtingen voldoen zonder dat dit ten koste gaat van hun kernactiviteiten. Meer informatie over hoe wij dit aanpakken vind je op onze pagina over engineering en industriële veiligheid.

Hoe controleer je of een CE-markering betrouwbaar is?

Je controleert de betrouwbaarheid van een CE-markering door vier zaken te verifiëren: het CE-teken moet correct zijn weergegeven, er moet een EU-conformiteitsverklaring beschikbaar zijn, de toepasselijke richtlijnen moeten op die verklaring staan vermeld, en de documentatie moet overeenkomen met het daadwerkelijke product. Een CE-teken zonder onderliggende documentatie is juridisch waardeloos.

Wat moet je controleren?

• Het CE-teken zelf: De letters moeten de correcte verhoudingen hebben en minimaal 5 mm hoog zijn. Een afwijkend lettertype of een sterk vergroot of verkleind teken kan wijzen op een namaak-CE-markering.
• De EU-conformiteitsverklaring: Dit document moet de naam en het adres van de fabrikant bevatten, de exacte omschrijving van het product, de van toepassing zijnde Europese richtlijnen en normen, en een handtekening van een bevoegd persoon.
• De gebruikershandleiding: Die moet aanwezig zijn in de taal van het gebruiksland en gedetailleerde informatie bevatten over veilig gebruik, onderhoud en restrisico’s.
• Het technisch constructiedossier: De fabrikant hoeft dit niet standaard te overhandigen, maar moet het op verzoek kunnen tonen aan toezichthouders. Als eindgebruiker kun je vragen of dit dossier beschikbaar is.

Wanneer is extra waakzaamheid geboden?

Extra aandacht is op zijn plaats bij machines die buiten de EU zijn geproduceerd, bij tweedehands machines waaraan aanpassingen zijn gedaan, en bij complexe installaties die door meerdere leveranciers zijn samengesteld. In die gevallen is het verstandig om de CE-documentatie grondig te laten beoordelen door een onafhankelijke partij voordat de machine in gebruik wordt genomen.

Twijfel je over de geldigheid van een CE-markering of sta je voor een situatie waarin je zelf een CE-traject moet doorlopen? Neem contact op met onze adviseurs industriële veiligheid voor een vrijblijvend gesprek over jouw specifieke situatie.