Wat is het verschil tussen CE-markering en een keurmerk?
Voor iedereen die te maken heeft met machines, installaties of producten op de Europese markt zijn CE-markering en keurmerken twee begrippen die regelmatig opduiken. Toch worden ze vaak door elkaar gehaald, terwijl ze fundamenteel verschillen in betekenis, in wie ze uitgeeft en in wat ze juridisch inhouden. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over CE-markering en leggen we precies uit hoe het verschil zit.
Of je nu een machinebouwer bent, een productiebedrijf runt of verantwoordelijk bent voor de veiligheid binnen een industriële omgeving: een goed begrip van CE-markering is onmisbaar. Laten we bij het begin beginnen.
Wat is CE-markering en wat betekent het?
CE-markering is de juridische verklaring van de fabrikant dat een product voldoet aan alle van toepassing zijnde Europese richtlijnen op het gebied van veiligheid, gezondheid en milieu. Het is geen kwaliteitsstempel, maar een juridisch verankerd bewijs dat het product vrij verhandelbaar is binnen de Europese Economische Ruimte (EER).
De letters CE staan voor Conformité Européenne, Frans voor Europese conformiteit. Door het CE-teken op een product aan te brengen, verklaart de fabrikant dat hij aan alle relevante Europese eisen heeft voldaan en dit heeft gedocumenteerd. Dit omvat onder andere een risicobeoordeling en een technisch constructiedossier als onderdeel daarvan, alsmede een EU-conformiteitsverklaring.
Belangrijk om te begrijpen: CE-markering is geen goedkeuring door een externe instantie en is geen certificering. Het is een zelfverklaring van de fabrikant, met alle juridische verantwoordelijkheid die daarbij hoort. In sommige gevallen is inschakeling van een zogenoemde Notified Body wel verplicht, maar dat hangt af van het type product en de bijbehorende richtlijn.
Wat is een keurmerk en hoe werkt het?
Een keurmerk is een vrijwillig of verplicht certificaat dat wordt uitgegeven door een onafhankelijke, externe certificerende instantie. Een keurmerk bevestigt dat een product, dienst of organisatie voldoet aan specifieke normen of eisen die door die instantie zijn vastgesteld. Bekende voorbeelden zijn het KEMA-keur, het TÜV-keurmerk en het NEN-keurmerk.
Het grote verschil met CE-markering zit in de herkomst en het doel. Een keurmerk wordt altijd toegekend door een derde partij na een onafhankelijke beoordeling. Dit geeft consumenten en zakelijke afnemers extra zekerheid, omdat een externe expert heeft vastgesteld dat aan de gestelde eisen wordt voldaan.
Keurmerken kunnen betrekking hebben op allerlei aspecten: productkwaliteit, duurzaamheid, veiligheid, hygiëne of zelfs maatschappelijk verantwoord ondernemen. Ze zijn doorgaans sector- of productspecifiek en worden niet door de overheid opgelegd, tenzij een keurmerk wettelijk verplicht is gesteld in een specifieke sector.
Wat is het verschil tussen CE-markering en een keurmerk?
Het kernverschil is dit: CE-markering is een wettelijke verplichting en de juridische verklaring van de fabrikant, terwijl een keurmerk een onafhankelijke beoordeling door een externe partij is die doorgaans vrijwillig wordt aangevraagd. CE-markering is verplicht voor toegang tot de Europese markt; een keurmerk is een aanvullend bewijs van kwaliteit of veiligheid.
Wettelijk versus vrijwillig
CE-markering is voor veel productcategorieën wettelijk verplicht. Zonder CE-teken mag een machine of installatie simpelweg niet in de handel worden gebracht binnen de Europese markt. Een keurmerk is in de meeste gevallen vrijwillig, al kan het in bepaalde sectoren of bij specifieke aanbestedingen wel als eis worden gesteld door opdrachtgevers of afnemers.
Zelfverklaring versus externe beoordeling
Bij CE-markering is de fabrikant zelf verantwoordelijk voor de EU-conformiteitsverklaring en draagt hij de volledige juridische verantwoordelijkheid. Bij een keurmerk voert een onafhankelijke certificerende instantie de beoordeling uit en geeft zij het certificaat af. Dit maakt een keurmerk in de ogen van veel afnemers een sterkere garantie, omdat er een onpartijdige controle aan ten grondslag ligt.
Europees versus nationaal of sectoraal
CE-markering is een Europees systeem dat geldt in alle landen van de EER. Keurmerken zijn vaak nationaal of sectoraal van aard en hebben niet automatisch geldigheid buiten het land of de sector waarvoor ze zijn bedoeld.
Wanneer is CE-markering verplicht voor een product?
CE-markering is verplicht voor alle producten die vallen onder een of meer Europese richtlijnen die CE-markering voorschrijven. Dit geldt onder meer voor machines, elektrische apparatuur, medische hulpmiddelen, drukapparatuur en persoonlijke beschermingsmiddelen. Valt een product onder zo’n richtlijn, dan is CE-markering een harde juridische vereiste voor het in de handel brengen binnen de EER.
Voor machines is de Machinerichtlijn (en de opvolger, de Machineverordening (EU) 2023/1230, die per 20 januari 2027 van kracht wordt) de meest relevante regelgeving. Deze wetgeving stelt gedetailleerde eisen aan veiligheid, constructie en documentatie. Een fabrikant die een machine in de handel brengt zonder CE-markering, handelt in strijd met de wet en riskeert handhaving door de toezichthoudende autoriteiten.
Niet elk product valt onder een CE-richtlijn. Producten die buiten het toepassingsgebied vallen, mogen geen CE-teken dragen. Het is dus ook belangrijk om eerst vast te stellen welke richtlijnen van toepassing zijn voordat het CE-traject wordt gestart.
Kan een product zowel CE-markering als een keurmerk hebben?
Ja, een product kan tegelijkertijd CE-markering dragen én voorzien zijn van een of meer keurmerken. CE-markering en keurmerken sluiten elkaar niet uit. Ze vullen elkaar juist aan: CE-markering bewijst wettelijke conformiteit, terwijl een keurmerk aanvullende kwaliteits- of veiligheidseigenschappen bevestigt.
In de praktijk kiezen veel fabrikanten er bewust voor om naast de verplichte CE-markering ook een relevant keurmerk aan te vragen. Dit kan commercieel aantrekkelijk zijn, omdat een keurmerk van een gerenommeerde instantie vertrouwen wekt bij afnemers. In sectoren zoals Food & Beverage of Pharma, waar hygiëne en veiligheid extra zwaar wegen, kan een aanvullend keurmerk een duidelijk onderscheidend voordeel bieden.
Het is wel belangrijk dat de aanwezigheid van een keurmerk niet suggereert dat het product aan andere of hogere eisen voldoet dan de CE-richtlijnen voorschrijven, tenzij dat daadwerkelijk het geval is. Transparantie over wat elk teken inhoudt, is essentieel voor correcte marktcommunicatie.
Wie is verantwoordelijk voor CE-markering bij een machine?
De fabrikant van de machine is primair verantwoordelijk voor de CE-markering. Dit is de partij die de machine ontwerpt, bouwt en in de handel brengt. De fabrikant ondertekent de EU-conformiteitsverklaring en brengt het CE-teken aan. Bij machines die speciaal in opdracht worden gebouwd, is dat doorgaans de machinebouwer of OEM.
De verantwoordelijkheid gaat verder dan alleen het aanbrengen van het teken. De fabrikant moet het volledige conformiteitsproces hebben doorlopen: van het bepalen van de toepasselijke richtlijnen en het uitvoeren van een risicobeoordeling — waarvoor EN ISO 12100:2010 gebruikelijk en aanbevolen is — tot het opstellen van het technisch constructiedossier (inclusief de risicobeoordeling als onderdeel daarvan) en de gebruikersdocumentatie.
Een bijzondere situatie ontstaat wanneer meerdere machines worden samengevoegd tot een installatie. In dat geval kan de partij die de installatie samenstelt de verantwoordelijkheid voor de CE-markering van het geheel op zich nemen, ook als de afzonderlijke onderdelen al een eigen CE-markering dragen. Dit is een veelvoorkomende situatie in industriële omgevingen waar maatwerk centraal staat.
Wil je als machinebouwer of productiebedrijf zeker weten dat jouw CE-traject juridisch solide en volledig gedocumenteerd is? Wij begeleiden organisaties door het volledige CE-traject, van risicobeoordeling tot en met de EU-conformiteitsverklaring. Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek over de mogelijkheden voor jouw machine of installatie.
Veelgestelde vragen
Hoe begin ik met het CE-traject voor een nieuwe machine?
Start met het bepalen welke Europese richtlijnen van toepassing zijn op jouw machine — dit is de basis van het hele traject. Voer vervolgens een risicobeoordeling uit — hiervoor is EN ISO 12100:2010 gebruikelijk en aanbevolen — en stel een technisch constructiedossier op, waarvan de risicobeoordeling onderdeel is. Zorg daarnaast voor de juiste gebruikersdocumentatie. Pas als al deze stappen zijn doorlopen en gedocumenteerd, mag je de EU-conformiteitsverklaring ondertekenen en het CE-teken aanbrengen.
Wat gebeurt er als ik een machine in de handel breng zonder CE-markering?
Het in de handel brengen van een machine zonder verplichte CE-markering is een overtreding van de wet en kan leiden tot handhavend optreden door de toezichthoudende autoriteiten, zoals de Nederlandse Arbeidsinspectie. De machine kan uit de handel worden genomen en je riskeert boetes of andere juridische consequenties. Bovendien draag je als fabrikant volledige aansprakelijkheid bij eventuele ongevallen of schade.
Wat is een Notified Body en wanneer heb ik er een nodig?
Een Notified Body is een door de overheid aangewezen, onafhankelijke keuringsinstantie die bevoegd is om conformiteitsbeoordelingen uit te voeren voor specifieke productcategorieën. Of je een Notified Body nodig hebt, hangt af van de risicocategorie van je machine en de eisen van de toepasselijke richtlijn. Voor hoog-risicoproducten, zoals bepaalde drukapparatuur of medische hulpmiddelen, is inschakeling van een Notified Body verplicht; voor veel standaardmachines mag de fabrikant de conformiteitsbeoordeling zelf uitvoeren.
Wat verandert er met de Machineverordening (EU) 2023/1230 ten opzichte van de Machinerichtlijn?
De Machineverordening, die per 20 januari 2027 de Machinerichtlijn vervangt, introduceert een aantal gerichte wijzigingen. Echt nieuw zijn de eisen rondom cyberveiligheid (artikel 1.1.9), een uitbreiding van artikel 1.2.1 en de expliciete opname van machines met zelflerende systemen binnen de reikwijdte. Het conformiteitsbeoordelingsproces en het merendeel van de essentiële gezondheids- en veiligheidseisen zijn vrijwel identiek gebleven aan de Machinerichtlijn. Daarnaast biedt de verordening de mogelijkheid om technische documentatie digitaal aan te leveren. Machines die vóór 20 januari 2027 rechtmatig in de handel zijn gebracht op basis van de Machinerichtlijn, mogen daarna nog worden verkocht vanuit de voorraad. Fabrikanten doen er verstandig aan nu al te beoordelen welke onderdelen van hun productportfolio daadwerkelijk door de wijzigingen worden geraakt.
Blijft de CE-markering van een machine geldig als ik achteraf wijzigingen doorvoer?
Niet automatisch. Als je een machine ingrijpend aanpast — bijvoorbeeld door de functie, het vermogen of de veiligheidsvoorzieningen te wijzigen — moet je beoordelen of de wijziging zo wezenlijk is dat de machine als een nieuw product beschouwd moet worden. In dat geval vervalt de oorspronkelijke CE-markering en moet het volledige conformiteitsproces opnieuw worden doorlopen. Kleine onderhoudswerkzaamheden of het vervangen van gelijkwaardige onderdelen vallen hier doorgaans niet onder.
Kan ik als gebruiker of importeur ook verantwoordelijk worden gehouden voor CE-markering?
Ja, in bepaalde situaties wel. Als je als importeur een machine van buiten de EER invoert en in de handel brengt binnen de Europese markt, neem je de verantwoordelijkheden van de fabrikant over als de originele fabrikant niet aan zijn verplichtingen heeft voldaan. Ook als je als gebruiker een machine ingrijpend aanpast of meerdere machines samenvoegt tot een nieuwe installatie, kun jij de verantwoordelijke partij worden voor de CE-markering van het geheel. Het is dus belangrijk om vooraf goed vast te stellen wie in jouw situatie de juridische verantwoordelijkheid draagt.
Welke veelgemaakte fouten moet ik vermijden bij het CE-traject?
Een veelvoorkomende fout is het aanbrengen van het CE-teken zonder het volledige conformiteitsproces te hebben doorlopen — het teken alleen is niet voldoende, de onderbouwende documentatie moet kloppen. Andere valkuilen zijn het over het hoofd zien van toepasselijke richtlijnen, een onvolledige of oppervlakkige risicobeoordeling en het niet up-to-date houden van het technisch constructiedossier bij productwijzigingen. Houd er daarbij rekening mee dat de risicobeoordeling onderdeel is van het technisch constructiedossier en niet los daarvan staat. Een goed gedocumenteerd en volledig CE-dossier is niet alleen een wettelijke verplichting, maar ook jouw juridische bescherming bij incidenten.