Wat is het verschil tussen CE-markering voor nieuwe en gebruikte machines?
Machines in beweging brengen vraagt om meer dan alleen technische kennis. Wie een machine in de handel brengt of in gebruik neemt binnen de Europese Economische Ruimte, krijgt vroeg of laat te maken met CE-markering. Maar wat die markering precies inhoudt, en of dezelfde regels gelden voor zowel nieuwe als gebruikte machines, is voor veel bedrijven nog onduidelijk.
Het onderscheid tussen nieuwe en tweedehands machines is op het gebied van CE-markering groter dan veel mensen verwachten. De verplichtingen, verantwoordelijkheden en risico’s bij non-conformiteit verschillen wezenlijk. Dit artikel geeft per vraag een helder antwoord, zodat u precies weet waar u aan toe bent.
Wat is CE-markering en waarom is het verplicht voor machines?
CE-markering is de juridische verklaring van een fabrikant of importeur dat een machine voldoet aan alle van toepassing zijnde Europese veiligheids- en gezondheidseisen. Het CE-teken geeft aan dat de machine het volledige conformiteitsproces heeft doorlopen en veilig in gebruik mag worden genomen binnen de Europese Economische Ruimte. Zonder CE-markering mag een machine niet in de handel worden gebracht.
De verplichting vloeit voort uit de Europese Machinerichtlijn (2006/42/EG), die per 20 januari 2027 wordt vervangen door de Machineverordening (EU 2023/1230). De Machinerichtlijn verplicht fabrikanten om een risicobeoordeling uit te voeren, een technisch constructiedossier op te stellen en een EU-conformiteitsverklaring te ondertekenen voordat het CE-teken mag worden aangebracht. Het gaat dus nadrukkelijk niet om een sticker of een administratieve formaliteit, maar om een juridisch verankerd bewijs van veiligheid en verantwoordelijkheid.
De CE-markering beschermt zowel gebruikers als werkgevers. Een machine met een geldige CE-markering biedt aantoonbare zekerheid dat ontwerp, constructie en documentatie voldoen aan Europese normen. Dat is relevant bij inspecties door de Inspectie SZW, maar ook bij een incident waarbij aansprakelijkheid in het geding is.
Welke CE-eisen gelden specifiek voor nieuwe machines?
Voor nieuwe machines rust de volledige CE-verplichting bij de fabrikant. Voordat een nieuwe machine in de handel wordt gebracht, moet de fabrikant de toepasselijke richtlijnen en normen bepalen, een risicobeoordeling uitvoeren, een technisch constructiedossier opstellen, gebruikersdocumentatie aanleveren en een EU-conformiteitsverklaring ondertekenen. Pas daarna mag het CE-teken worden aangebracht. Voor de risicobeoordeling is het gebruikelijk om EN ISO 12100:2010 als leidraad te hanteren, al verplicht de wetgeving dit niet met zoveel woorden.
De eisen voor nieuwe machines zijn uitgebreid en gedetailleerd. De risicobeoordeling vormt een belangrijk onderdeel van het traject en maakt deel uit van het technisch constructiedossier, samen met onder meer technische tekeningen, berekeningen, testresultaten en de gebruikersdocumentatie. Alle voorzienbare gevaren worden geïdentificeerd, beoordeeld en zoveel mogelijk bij de bron weggenomen. Wat niet volledig kan worden geëlimineerd, moet worden afgeschermd of gecommuniceerd via instructies en waarschuwingen in de handleiding.
Wanneer is een Notified Body verplicht?
Voor de meeste machines mag de fabrikant zelf de conformiteit beoordelen. Voor specifieke categorieën machines met een hoger risicoprofiel, zoals bepaalde hefinrichtingen, zaagmachines voor hout en machines voor het werken met explosieve stoffen, is inschakeling van een aangemelde instantie (Notified Body) verplicht. Deze onafhankelijke partij beoordeelt het ontwerp of de machine voordat de CE-markering mag worden aangebracht.
Bij serieproductie of batchproductie gelden aanvullende eisen rondom de borging van het productieproces. Elke machine die van de band rolt, moet immers identiek zijn aan de beoordeelde machine. Dit vraagt om gedocumenteerde kwaliteitscontroles gedurende het gehele productieproces.
Gelden dezelfde CE-regels voor gebruikte machines?
Nee, voor gebruikte machines gelden in principe andere regels dan voor nieuwe machines. Een tweedehands machine die al eerder rechtmatig in de handel is gebracht met een geldige CE-markering, behoudt die markering. De koper hoeft het CE-traject niet opnieuw te doorlopen, zolang de machine niet substantieel is gewijzigd en wordt gebruikt waarvoor zij is ontworpen.
Het verschil zit in de definitie van “in de handel brengen”. Een nieuwe machine wordt voor de eerste keer in de handel gebracht. Een gebruikte machine is al eerder in omloop geweest. Zolang de machine ongewijzigd blijft en de originele CE-documentatie beschikbaar is, blijft de bestaande CE-markering van kracht. De verantwoordelijkheid verschuift dan van de fabrikant naar de gebruiker of eigenaar: die moet kunnen aantonen dat de machine nog voldoet aan de oorspronkelijke CE-eisen.
Praktisch gezien betekent dit dat bij de aankoop van een tweedehands machine altijd de bijbehorende documentatie moet worden overgedragen. Denk aan de EU-conformiteitsverklaring, het technisch constructiedossier en de gebruikershandleiding. Ontbreekt die documentatie, dan wordt het aantonen van conformiteit een stuk lastiger.
Wanneer moet een gebruikte machine opnieuw door het CE-traject?
Een gebruikte machine moet opnieuw door het CE-traject wanneer er een substantiële wijziging is doorgevoerd. Van een substantiële wijziging is sprake als de aanpassing nieuwe gevaren introduceert of het risiconiveau significant verhoogt ten opzichte van de oorspronkelijke risicobeoordeling. In dat geval wordt de gewijzigde machine juridisch beschouwd als een nieuwe machine.
Voorbeelden van situaties die een nieuwe CE-beoordeling kunnen vereisen:
- Aanpassingen aan de aandrijving, besturing of beveiligingssystemen
- Uitbreiding van de machine met nieuwe functionaliteiten
- Koppeling van meerdere machines tot een samengesteld geheel
- Gebruik van de machine buiten de oorspronkelijk beoogde toepassingen
- Vervanging van veiligheidscomponenten door niet-equivalente onderdelen
Het is niet altijd eenvoudig om zelf te beoordelen of een aanpassing als substantieel kwalificeert. De Europese Commissie heeft richtsnoeren gepubliceerd, maar de beoordeling vraagt om technische kennis en inzicht in de toepasselijke normen. Een onafhankelijke veiligheidskundige kan hierbij helpen om de grens te bepalen en onnodige risico’s te voorkomen.
Wie is verantwoordelijk voor de CE-markering bij tweedehands machines?
Bij tweedehands machines ligt de verantwoordelijkheid voor CE-conformiteit bij degene die de machine in gebruik neemt of opnieuw in de handel brengt. Als een bedrijf een gebruikte machine koopt en ongewijzigd in gebruik neemt, is de werkgever verantwoordelijk voor het veilige gebruik ervan. Als diezelfde machine wordt doorverkocht of substantieel gewijzigd, verschuift de verantwoordelijkheid naar de verkoper of de partij die de wijziging doorvoert.
Een importeur die een tweedehands machine van buiten de EER importeert en in de handel brengt binnen de Europese markt, neemt de verplichtingen van de fabrikant volledig over. Die importeur moet het volledige CE-traject doorlopen alsof het een nieuwe machine betreft, inclusief risicobeoordeling, technisch constructiedossier en EU-conformiteitsverklaring.
Voor bedrijven die regelmatig met tweedehands machines werken, is het verstandig om bij elke aankoop te controleren of de CE-documentatie volledig en overdraagbaar is. Ontbreekt de EU-conformiteitsverklaring of is de documentatie onvolledig, dan is het raadzaam om dit vóór ingebruikname te laten beoordelen door een specialist op het gebied van industriële veiligheid.
Wat zijn de risico’s van non-conformiteit bij machines zonder geldige CE-markering?
Machines zonder geldige CE-markering mogen niet worden gebruikt in een professionele omgeving binnen de EER. De risico’s van non-conformiteit zijn zowel juridisch als operationeel. Een werkgever die een niet-conforme machine in gebruik heeft, riskeert boetes en stillegging van de productie. Bij een arbeidsongeval kan non-conformiteit leiden tot aansprakelijkheidsvragen en, afhankelijk van de omstandigheden, tot verdere juridische consequenties voor verantwoordelijke personen.
In de praktijk controleert de Inspectie SZW doorgaans bij de gebruiker en kijkt zij in eerste instantie of er een CE-markering aanwezig is. De fabrikant komt pas nadrukkelijker in beeld bij herhaalde incidenten of ernstige overtredingen. Dat neemt niet weg dat het ontbreken van een geldige CE-markering bij een inspectie of melding kan leiden tot de eis dat een machine direct buiten gebruik wordt gesteld. De kosten van een gedwongen stilstand zijn vaak vele malen hoger dan de investering in een tijdig doorlopen CE-traject.
Naast directe juridische consequenties zijn er ook praktische gevolgen. Verzekeringsmaatschappijen kunnen dekking weigeren bij schade veroorzaakt door een machine zonder geldige CE-markering. Klanten en opdrachtgevers vragen steeds vaker om aantoonbare conformiteit als onderdeel van hun leverancierskwalificatie. Non-conformiteit kan daarmee leiden tot reputatieschade en verlies van opdrachten.
Twijfelt u over de CE-status van een machine in uw bedrijf, of wilt u weten of een geplande aanpassing als substantiële wijziging kwalificeert? Neem contact op met onze adviseurs industriële veiligheid voor een vrijblijvend gesprek. Wij begeleiden u door het volledige CE-traject, van risicobeoordeling tot EU-conformiteitsverklaring.
Veelgestelde vragen
Hoe lang blijft een CE-markering geldig na de invoering van de nieuwe Machineverordening (EU 2023/1230) in 2027?
Machines die vóór 20 januari 2027 rechtmatig op de markt zijn gebracht onder de huidige Machinerichtlijn (2006/42/EG) behouden hun geldige CE-markering. Na die datum moeten nieuwe machines voldoen aan de eisen van de Machineverordening. Voor bestaande machines in gebruik verandert er in principe niets, tenzij er een substantiële wijziging wordt doorgevoerd — in dat geval gelden de nieuwe regels van de Machineverordening.
Wat moet ik doen als ik een tweedehands machine koop waarbij de verklaring van overeenstemming ontbreekt?
Als de verklaring van overeenstemming ontbreekt, is het sterk aan te raden de machine niet direct in gebruik te nemen. Schakel eerst een onafhankelijke veiligheidskundige of CE-adviseur in om te beoordelen of conformiteit alsnog aangetoond kan worden, bijvoorbeeld op basis van beschikbare technische documentatie. Is dat niet mogelijk, dan moet het volledige CE-traject opnieuw worden doorlopen voordat de machine veilig en legaal in gebruik genomen mag worden.
Kan ik zelf beoordelen of een aanpassing aan mijn machine als 'substantiële wijziging' wordt gezien, of heb ik daar altijd een specialist voor nodig?
De Europese Commissie heeft richtsnoeren gepubliceerd die houvast bieden bij deze beoordeling, maar in de praktijk vraagt het toepassen ervan om diepgaande technische kennis van de machine én de toepasselijke normen. Kleine aanpassingen zoals het vervangen van een identiek onderdeel zijn doorgaans niet substantieel, maar zodra besturing, beveiliging of functionaliteit wordt gewijzigd, is een professionele beoordeling sterk aanbevolen om juridische en veiligheidsrisico's te vermijden.
Geldt de CE-markeringsverplichting ook voor machines die ik uitsluitend intern gebruik en nooit verkoop?
Ja, ook machines die uitsluitend intern worden gebruikt vallen onder de verplichting. Wanneer een bedrijf een machine zelf bouwt of laat bouwen voor eigen gebruik, wordt het bedrijf juridisch beschouwd als fabrikant en is het volledig verantwoordelijk voor het doorlopen van het CE-traject. Hetzelfde geldt wanneer een machine substantieel wordt gewijzigd voor intern gebruik: ook dan ontstaat een nieuwe CE-verplichting.
Wat zijn de meest voorkomende fouten die bedrijven maken bij het kopen van een tweedehands machine?
De meest gemaakte fout is het niet opvragen van de volledige CE-documentatie bij aankoop — met name de EU-conformiteitsverklaring, het technisch constructiedossier en de originele gebruikershandleiding. Een tweede veelvoorkomende fout is aannemen dat een CE-sticker op de machine voldoende bewijs is van conformiteit, terwijl de bijbehorende documentatie ontbreekt of niet overdraagbaar is. Controleer bij elke aankoop of de documentatie compleet, origineel en overdraagbaar is vóórdat u de machine in gebruik neemt.
Wat gebeurt er als ik een machine importeer van buiten de EER die al een CE-markering heeft van de oorspronkelijke fabrikant?
Een CE-markering aangebracht door een fabrikant buiten de EER heeft in principe geen rechtsgeldige status binnen de Europese markt. Als importeur neemt u bij het in de handel brengen van die machine de volledige verantwoordelijkheden van de fabrikant over. Dat betekent dat u zelf het CE-traject moet doorlopen, inclusief risicobeoordeling, technisch constructiedossier en EU-conformiteitsverklaring — ongeacht wat er al op de machine staat vermeld.
Hoe bereid ik mijn bedrijf het beste voor op een inspectie door de Inspectie SZW met betrekking tot CE-markering?
Zorg dat voor elke machine in uw bedrijf de CE-documentatie volledig, actueel en direct opvraagbaar is: de EU-conformiteitsverklaring, de gebruikershandleiding in de juiste taal en, waar van toepassing, het technisch constructiedossier. Voer daarnaast periodiek een interne audit uit om te controleren of machines niet ongemerkt substantieel zijn gewijzigd zonder bijbehorende CE-herbeoordeling. Een preventieve beoordeling door een externe veiligheidskundige kan helpen om eventuele hiaten vóór een inspectie te identificeren en te corrigeren.