Wie draagt de verantwoordelijkheid voor CE-markering na overdracht van een machine?

Na de overdracht van een machine verschuift de verantwoordelijkheid voor de CE-markering in veel gevallen naar de nieuwe eigenaar of exploitant, maar dit is sterk afhankelijk van de omstandigheden van de overdracht. Wordt een machine ongewijzigd doorverkocht, dan blijft de oorspronkelijke CE-documentatie in principe geldig. Worden er echter aanpassingen gedaan of verandert het gebruik wezenlijk, dan kan er een nieuwe beoordelingsplicht ontstaan. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over CE-markering bij machineoverdracht.

Wat verandert er aan de CE-markering bij overdracht van een machine?

Bij de overdracht van een machine verandert de CE-markering zelf in principe niet, maar de verantwoordelijkheid voor de naleving ervan kan wel verschuiven. Zolang de machine ongewijzigd wordt overgedragen en voor hetzelfde doel wordt gebruikt, blijft de bestaande CE-documentatie geldig. De nieuwe eigenaar neemt dan de verplichtingen van de oorspronkelijke fabrikant over.

Toch is er een belangrijk onderscheid tussen een interne overdracht binnen een bedrijf en een overdracht aan een derde partij. Bij verkoop of overdracht aan een andere organisatie moet de ontvangende partij controleren of alle technische documentatie, de EU-conformiteitsverklaring en het instructieboek aanwezig en up-to-date zijn. Ontbreekt er documentatie, dan is de nieuwe eigenaar verantwoordelijk voor het aanvullen of reconstrueren daarvan.

Daarnaast speelt de toepasselijke wetgeving een rol. Machines die vóór 2023 in de handel zijn gebracht, vallen onder de Machinerichtlijn 2006/42/EG. Nieuwe of ingrijpend gewijzigde machines moeten vanaf 20 januari 2027 voldoen aan de Machineverordening (EU) 2023/1230, die de Machinerichtlijn vervangt. Bij een overdracht is het dus ook relevant om te weten welk regelgevend kader van toepassing is op de betreffende machine.

Wie geldt als ‘fabrikant’ na een overdracht van een machine?

Na een overdracht geldt de partij die de machine in de handel brengt of in gebruik stelt als fabrikant in de zin van de Machinerichtlijn. Dit kan de oorspronkelijke bouwer zijn, maar ook een importeur, distributeur of de nieuwe eigenaar, afhankelijk van de situatie. Wie de machine feitelijk in gebruik neemt en aanbiedt, draagt de bijbehorende verplichtingen.

Concreet betekent dit het volgende:

• Als een machine ongewijzigd wordt doorverkocht binnen de EU, blijft de oorspronkelijke fabrikant in principe verantwoordelijk voor de CE-markering.
• Als de koper de machine aanpast of integreert in een grotere installatie, wordt hij zelf beschouwd als fabrikant van de gewijzigde machine of het samengestelde geheel.
• Als een machine wordt geïmporteerd van buiten de EU, neemt de importeur de fabrieksverantwoordelijkheid over als er geen EU-vertegenwoordiger is aangesteld.
• Als een bedrijf een tweedehands machine koopt en die opnieuw in de handel brengt, geldt het als fabrikant en moet het de naleving van alle toepasselijke eisen kunnen aantonen.

Het begrip “fabrikant” is dus functioneel en niet louter juridisch gekoppeld aan de partij die de machine fysiek heeft gebouwd. Wie de verantwoordelijkheid op zich neemt voor het in de handel brengen, neemt ook de CE-verplichtingen over.

Wanneer moet een machine opnieuw worden beoordeeld na overdracht?

Een machine moet na overdracht opnieuw worden beoordeeld wanneer er wezenlijke wijzigingen worden aangebracht, het gebruik verandert op een manier die niet in de oorspronkelijke risicobeoordeling is meegenomen, of wanneer de bestaande documentatie onvolledig is of ontbreekt. Een loutere eigendomsoverdracht zonder aanpassingen vereist op zichzelf geen nieuwe beoordeling.

De volgende situaties leiden in de praktijk vaak tot een herbeoordelingsplicht:

• Technische aanpassingen: Wijzigingen aan de aandrijving, besturing, beveiligingen of het werkbereik van de machine kunnen de veiligheidsklasse veranderen.
• Gewijzigd gebruik: Als een machine wordt ingezet voor een toepassing die buiten de oorspronkelijke specificaties valt, is een nieuwe risicobeoordeling verplicht.
• Combinatie met andere machines: Wanneer een machine wordt geïntegreerd in een productielijn of samengesteld systeem, kan er sprake zijn van een nieuwe “samenstelling van machines” die als geheel moet worden beoordeeld.
• Ontbrekende documentatie: Als het technisch constructiedossier, de EU-conformiteitsverklaring of het instructieboek niet beschikbaar zijn, moet de nieuwe eigenaar deze reconstrueren of een nieuwe beoordeling uitvoeren. Het technisch constructiedossier omvat naast de risicobeoordeling ook tekeningen, berekeningen, testresultaten en overige relevante documentatie.

Het is verstandig om bij elke overdracht een documentatiecheck uit te voeren voordat de machine opnieuw in gebruik wordt genomen. Dit voorkomt niet alleen juridische problemen, maar ook veiligheidsrisico’s op de werkvloer.

Wat zijn de risico’s als de CE-verantwoordelijkheid onduidelijk blijft?

Als de CE-verantwoordelijkheid na een machineoverdracht niet duidelijk is belegd, kunnen er juridische, financiële en veiligheidsrisico’s ontstaan voor de betrokken partijen. Bij een incident of inspectie kan onduidelijkheid over wie verantwoordelijk is leiden tot aansprakelijkheidsdisputen en handhavende maatregelen.

De meest voorkomende risico’s zijn:

• Aansprakelijkheid bij ongevallen: Als een medewerker gewond raakt door een machine zonder geldige CE-documentatie, kan zowel de verkoper als de koper aansprakelijk worden gesteld, afhankelijk van de omstandigheden.
• Handhaving door toezichthouders: De Nederlandse Arbeidsinspectie kan bij controles handhavend optreden als een machine niet voldoet aan de geldende eisen of als de documentatie ontbreekt. In de praktijk richt de inspectie zich doorgaans op de gebruiker en controleert zij primair of de CE-markering aanwezig is. De fabrikant komt doorgaans pas in beeld bij herhaalde incidenten.
• Stillegging van productie: Een machine die niet aantoonbaar veilig is, kan door de inspectie buiten gebruik worden gesteld, wat directe productieverliezen oplevert.
• Verzekeringsuitsluitingen: Schade veroorzaakt door een machine zonder geldige CE-markering of onvolledige documentatie kan door verzekeraars worden uitgesloten van dekking.
• Reputatieschade: Incidenten die voortvloeien uit onduidelijke verantwoordelijkheden tasten het vertrouwen van klanten en partners aan.

Juist in industriële omgevingen, waar machines zwaar worden belast en veiligheidsrisico’s reëel zijn, is het belangrijk dat de CE-verantwoordelijkheid bij elke overdracht expliciet en schriftelijk wordt vastgelegd.

Hoe leg je CE-verantwoordelijkheid contractueel vast bij machineoverdracht?

CE-verantwoordelijkheid leg je contractueel vast door in de koopovereenkomst of het overdrachtscontract expliciet te beschrijven welke partij verantwoordelijk is voor de naleving van de CE-eisen, welke documentatie wordt meegeleverd en welke verplichtingen op de nieuwe eigenaar overgaan. Een mondelinge afspraak is juridisch onvoldoende.

Een goed overdrachtscontract bevat op zijn minst de volgende elementen:

1. Lijst van meegeleverde documenten: Het technisch constructiedossier, de EU-conformiteitsverklaring, het instructieboek en eventuele keuringsrapporten moeten als bijlage bij het contract worden gevoegd.
2. Garantieverklaring van de verkoper: De verkoper verklaart dat de machine op het moment van overdracht voldoet aan de toepasselijke richtlijnen of verordeningen en dat de CE-markering de juridische verklaring van conformiteit vertegenwoordigt.
3. Aansprakelijkheidsverdeling: Het contract legt vast welke partij aansprakelijk is voor eventuele gebreken die na overdracht aan het licht komen, en voor welke periode.
4. Bepalingen over wijzigingen: Als de koper van plan is de machine aan te passen, moet worden vastgelegd dat hij daarmee zelf de fabrieksverantwoordelijkheid op zich neemt.
5. Overdracht van de EU-conformiteitsverklaring: De EU-conformiteitsverklaring moet formeel worden overgedragen aan de nieuwe eigenaar, inclusief vermelding van de overdracht.

Het inschakelen van een technisch adviseur of veiligheidskundige bij de overdracht is aan te raden, zeker bij complexe of oudere machines waarbij de documentatie niet volledig is.

Hoe TCPM helpt met CE-markering bij machineoverdracht

Bij TCPM begrijpen we dat de CE-verantwoordelijkheid bij een machineoverdracht snel een grijs gebied kan worden. Onze veiligheidsadviseurs ondersteunen industriële bedrijven bij het in kaart brengen, vastleggen en overdragen van CE-verplichtingen, zodat er na de overdracht geen onduidelijkheden bestaan.

Wat wij voor je kunnen doen:

• Uitvoeren van een documentatiecheck bij aan- of verkoop van machines
• Opstellen of reconstrueren van ontbrekend technisch constructiedossier en EU-conformiteitsverklaringen
• Uitvoeren van een risicobeoordeling bij gewijzigd gebruik of technische aanpassingen
• Adviseren over de contractuele vastlegging van CE-verantwoordelijkheid
• Begeleiden bij de overgang van de Machinerichtlijn naar de Machineverordening (EU) 2023/1230

Onze industriële veiligheidsadviseurs combineren diepgaande kennis van wet- en regelgeving met praktijkervaring in complexe industriële omgevingen. Of het nu gaat om een enkelvoudige machine of een complete productielijn: wij zorgen dat de CE-verantwoordelijkheid helder is belegd. Neem contact op en bespreek jouw situatie met een van onze adviseurs.